Stripgeschiedenis

1930-40 Reclamestrips

Een Flipje-strook

Veel Amerikaanse stripfiguren verkregen in Nederland grote populariteit, vooral door de tekenfilms, die als voorfilms in de bioscopen draaiden. Deze figuren werden veel gebruikt voor zogeheten 'premium' uitgaven, waarmee fabrikanten hun producten aan de man probeerden te brengen. Vooral geïmporteerde types als Popeye en Mickey Mouse maakten op deze wijze furore in Nederland. Door dergelijk enthousiasme voor de strip geïnspireerd, gebruikte menig koek- en snoepfabrikant een bekend stripfiguur als boegbeeld. Bij de Weduwe Van Nelle kon men 'Bulletje en Boonestaak'-albums sparen. Andere bedrijven gaven zelf de opdracht aan een tekenaar om een eigen stripfiguur te ontwerpen.

Mickey en Minnie-figuurtjes

Door de uitvinding van de borduurmachine worden patches ("zijdjes") als reclamemateriaal voor de fabrikant betaalbaar. Naast vlinders, vlaggen, wapens en bloemen zijn het ook stripfiguren als 'Betty Boop' en Disney's 'Mikkie Muis' die de verkoop van tabakswaren (Turmac?) een extra stimulans geven.

Mickey Mouse cholcoladerepenMickey maakt ook reclame voor chocoladerepen met arachides-noten.

PopeyePopeye

De bedrijven die bekende Amerikaanse stripfiguren voor hun reclame gebruikten, tekenden meestal gewoon plaatjes uit de bestaande strip na en verzonnen er een nieuw verhaaltje bij. Dat die combinatie niet altijd even goed werkte, bewijst het plaatje van Popeye hierboven, uit een reclameboekje van 'Roeg's Manufacturenbedrijf'.

Pijpje Drop

Eén van de eerste reclame-stripfiguren is 'Pijpje Drop', van P. Koenen. De avonturen van dit negertje trof men aan in De Automaat, het blad van de olieman, die in die tijd de brandstof nog huis aan huis verspreidde.

Pijpje Drop

De Automaat neemt een aparte plaats onder de tijdschriften in. Uitgebracht als het wekelijkse reclameblad van de "N.V. Maatschappij tot detailverkoop van petroleum", zou het blaadje (en de firma die het uitgaf) al lang vergeten zijn, ware het niet, dat het de strip 'Pijpje Drop' (1930) bevatte, met aan bet slot de ijzersterke slogan: 'Hoe 't verder Pijpje Drop vergaat, staat in de volgende Automaat'.

Pijpje DropPijpje Drop

In de huidige multiculturele maatschappij staan we wat vreemd te kijken bij inhoud en strekking van deze verhaaltjes; destijds was dit onschuldig vermaak zeer populair. Bovendien gaf het grafische zwart-witgebruik reliëf aan de strip - vooral de combinatie van negertje en koksmaat, zoals te zien in 'Gitje en Witje' van Peter Lutz, was bij tekenaars geliefd.

Onder alle vrolijke bijvoegsels voor de jeugd, kinderkranten en jeugdbladen, is de reclame-krant van De Gruyter regelrecht spectaculair te noemen. De redactie van deze prijscourant op werkelijk courantenformaat moet dol zijn geweest op strips en illustraties.

advertentie van De Gruyteradvertentie van De Gruyter

De Gruyter

De GruyterBovenstaande silhouetstrip van een ons onbekende tekenaar zien wij het Neêrlands gezinnetje dat onder het genot van diverse De Gruyter-producten (zie nevenstaande prijslijst) zich verpoost met het luisteren naar de radio-omroep.

De GruyterHiernaast: in de winter is het tijd voor De Gruyter's cacao!

De Gruyter

De Gruyter

De Gruyter's KleurdoosTim en Tom, door Daan Hoeksema

Hierboven enkele bijdragen van Daan Hoeksema. Voor De Gruyter's Kleurdoos tekende hij de strip 'Tim en Tom'.

Schilder Vermiljoen

De tekenaar van 'De schilder Vermiljoen' maakt optimaal gebruik van de twee-kleurendruk die De Gruyter biedt. Zou het mogelijk zijn dat we hier te maken hebben met het werk van Lieuwe Visser of komt deze eer een ander toe...?

De Gruyter

De Gruyter

De tekenaar van bovenstaand vrolijke parasol-stripje en het jongetje dat hiernaast droomt over De Gruyter-producten is ons helaas onbekend.

De Gruyter

Extra Magazine

Extra Magazine, een uitgave van Jamin, bevat naast informatie over de producten van deze firma veel handige tips voor de huisvrouw. Het blad wordt gedrukt bij Rotogravure in Leiden, wat te zien is aan de bruinige kleur van de inkt. De lettering lijkt volgens de kenners verzorgd door Marten Toonder, die ook zijn echtgenote Phiny Dick de strip 'Doris en Daantje' laat verzorgen.

Doris en Daantje door Phiny Dick

Na een tiental nummers neemt Toonder de strip van Phiny Dick over. De handtekening van Phiny ontbreekt nu en de verhalen zijn verder niet meer genummerd.

Doris en Daantje door Marten Toonder

Ook Haust-beschuit komt met een strip: 'Rakker en zijn Makker' reizen de wereld rond en trakteren mens en dier op de overheerlijke knapperige baksels. De losse plaatjes, die in de albums geplakt konden worden, kreeg je, naar voorbeeld van de natuurplaatjes van Verkade, bij aanschaf van een rol beschuit.

Rakker en zijn MakkerPiet Guit, door M. Güthschmidt
Een andere strip van Haust was 'Piet Guit zijn Klepper en zijn Haust Beschuit', door M. Güthschmidt.

Rakker en zijn MakkerWitje op Java Gitje (Union-fabriek te Amsterdam bezocht) tekening Peter Lutz
Aan het eind van de wereldreis waarbij Witje op Java Gitje is tegengekomen, wordt de Union-fabriek te Amsterdam bezocht (tekeningen Peter Lutz).

Een zeer geslaagde marketing-stripfiguur is wel Flipje, het fruitbaasje uit Tiel. Ook Tielsch Flipje was oorspronkelijk een negertje, met als vriendje een kangoeroe. Pas later, toen Harmsen van Beek opdracht kreeg de strip te maken, werd Flipje het bekende bessenmannetje. Bij de jam zaten lange stroken die afgedraaid konden worden in de zogeheten Flipposcoop, een mini-theater dat menig kinderkamer sierde. Later kwamen er albums uit van wel een halve meter lang, om de series in te bewaren.

Flipje en zijn vriendjes in touw met de Flipposcoop

Henricus Kannegieter tekende voor de Firma Rutten's-Heck's uit Rotterdam, die diverse cafetaria's, bufetaria's, lunchrooms en een bierbrouwerij bezat, de tekststrip op rijm 'Nekkie-Raf en Apie-Snuif'. Het album werd al ruim aangekondigd in de Gooi- en Eemlander.

Nekkie-Raf en Apie-Snuif door Henricus KannegieterNekkie Raf en Apie Snuif

Arretje Nof, door Johan FabriciusIn dit rijtje willen we ook 'Arretje Nof' niet onvermeld laten, hoewel hier eigenlijk geen sprake is van een strip. Deze charmante creatie van Johan Fabricius (tekst en tekeningen) stal menig hart. Het Arabiertje 'Arretje' had als tweede naam de afkorting van de Nederlandsche Olie Fabrieken.

Een bijzondere reclame-uitgave uit deze tijd is 'Pilletje en Paaltje in Trefferland'. Dit boekje, ter promotie van de 'treffers', kleine advertenties die men voor twee gulden plaatsen kon, werd aangeboden door 'de administratie van het Algemeen Handelsblad'.

Pilletje en Paaltje in Trefferland

Uit het voorwoord:

"Gij hebt reeds ondervonden, lezer, hoe vlug en voordelig de Treffer U hielp toen gij: een betrekking zocht, een fiets wildet overnemen, een woning wildet verhuren. Maar er zijn nog zooveel meer gevallen, waarin de Treffer U hulp biedt. Dit beschrijven U Max en Roland in hun verzen en teekeningen, die hierachter volgen. Trefferland is voor U reeds een sympathiek terrein, moge het ook voor Uw jeugdige huigenooten een geliefkoosd gebied worden, waar de werkelijkheid de fantasie overtreft."(Uit het Voorwoord)

Het sprookje van de lelie

In 1935 verscheen het opmerkelijk boekje 'Het Sprookje van de Lelie', een uitgave van van Modelwasserij de Lelie over het IJ. Het beeldverhaal vertelt het verhaal van een overspannen moeder die door haar ziekte de was niet meer kan doen.

Het sprookje van de lelieDochtertje Marieke kan het leed van haar moeder niet aanzien en bespreekt de ellende met de mooiste bloem in haar tuintje, de lelie. De witte bloem laat het er niet bij zitten en legt de kwestie aan haar vrienden de kabouters voor. De kabouters besluiten moeder dan maar te ontlasten van haar zware taak en wassen vanaf dan telkens 's nachts de was tot deze zo wit is als de lelie. Al gauw hebben natuurlijk meer moeders oren naar de wasdiensten van de kabouters en zo is Modelwasserij de Lelie over het IJ ontstaan!

Het sprookje van de lelie
De maker van dit stripverhaal is onbekend, maar het verhaal is ondertekend met bovenstaand signatuur.

Het sprookje van de lelie

Buk en PukAvonturen van Buk en Puk

PetroleentjePetroleentje'Petroleentje' was een uitgave van oliemaatschappij Esso.

Gazelle-reclame