Stripgeschiedenis

1960-70 Import

Illustrated Classics: Alice in WonderlandIllustrated Classics: Mensen op de MaanIllustrated Classics: De Wereld Rond in 80 Dagen

Reeds in 1956 verscheen het eerste nummer van de uit Amerika overgenomen 'Illustrated Classics' - een serie klassieke literaire verhalen, verteld in comic-vorm, uitgegeven door uitgeverij Classics. Het opzetten van een nieuwe stripserie met een tweewekelijkse frequentie was in die tijd een gedurfde onderneming, mede omdat het medium strip toen nog in brede kringen als hoogst verdacht gold. De uitgever dekte zich bij voorbaat in tegen een mogelijk kritische benadering van zijn product, door op de binnenzijde van het omslag van de eerste elf nummers een inleidend praatje te publiceren van een zekere Clarence Day, die zich over de hoofden van de kinderen richtte tot hun opvoeders:

"Met vele kleurige illustraties wil deze uitgave het de millioenen jongeren (maar ook ouderen!) over de gehele wereld, die anders misschien nooit de weg naar het oorspronkelijke werk zouden vinden, iets bijbrengen van de schoonheid der grote werken. Alle illustraties geven een zo nauwkeurig mogelijk beeld van de sfeer en de werkelijkheid van het origineel. Hoewel u veel van de oorspronkelijke tekst in dit boek zult aantreffen, hopen wij toch dat het lezen van deze uitgave bij u het verlangen zal wakker maken kennis te nemen ven het werk zelf. Dan ook heeft deze uitgave - in een vorm die bij tientallen millioenen mensen populair is, maar meestal verkeerd wordt gebruikt - aan haar doel beantwoord: een duidelijke wegwijzer en een aantrekkelijke gids te zijn naar het land van de grote literatuur."

Lees feestelijkWie Classics leest...

Gerard Roord, uitgeverGerard Roord (1930-2008), uitgever van de Illustrated Classics in Nederland, herinnert zich:

"Jaren heb ik achter in elke Illustrated-Classics-aflevering gezet: 'Heb je genoten van dit verhaal? Lees dan in de bibliotheek in je woonplaats het echte boek!'. Kregen we brieven van kinderen die vertelden dat dat boek niet in de bibliotheek te leen was. Later heb ik dat zinnetje er toen maar uitgelaten."

Illustrated Classics: Zo vond ik LivingstoneIllustrated Classics: Een MidzomernachtdroomIllustrated Classics: De Onzichtbare Man

In de Illustrated Classics-reeks verschenen beroemde namen zoals Shakespeare, Homerus, Dumas, Schiller, Zola, Dickens en Wilde, maar ook mindere goden als James Fenimore Cooper, H.G. Wells, Jules Verne en H. Rider Haggard, en onbekenden als Emerson Hough, Francis Parkman, Charles Hawes, Bret Harte en Ann Stephans.

Beeldscherm-reeks: De Chimp-nappersBeeldscherm-reeks: Doctor NoBeeldscherm-reeks: De Dubbelganger
Hierboven: drie covers uit de Beeldscherm-reeks, een andere import-serie die door dezelfde uitgeverij werd gepubliceerd.

Illustrated Classics was oorspronkelijk begonnen in Amerika door Albert Kanter, die zich zorgen maakte omdat zijn kinderen uitsluitend comics lazen en geen 'serieuze' literatuur. In 1941 verscheen de eerste uitgave, 'The Three Musketeers', in de reeks die toen nog Classic Comics heette.

Film-reeks: De 300 SpartanenFilm-reeks: De SpookplaneetFilm-reeks: De Horizontale Luitenant
De Film-reeks presenteerde comics gebaseerd op beroemde films.

De eerste 139 delen van de Nederlandse Illustrated Classics waren directe vertalingen van de Amerikaanse originelen. Hoewel de Amerikaanse productie in 1962 (na 169 nummers) wegens teruglopende populariteit door uitgeverij Gilberton werd stopgezet, ging de publicatie in Nederland door tot deel 214, in 1976. De nieuwe, niet-Amerikaanse delen zijn meestal van Engelse makelij, en van een steeds minder wordende kwaliteit, zowel wat inhoud als tekeningen betreft. Vaak worden de auteurs niet eens meer op de voorkaft vermeld.

Avontuur-reeks: BonanzaAvontuur-reeks: MagnusAvontuur-reeks: De Robinsons
De Avontuur-serie bevatte vooral strips gebaseerd op tv-series, oorspronkelijk uitgegeven door Gold Key in Amerika.

Tot tweemaal toe hebben de Illustrated Classics geprobeerd vaste voet in de scholen te krijgen. Daartoe werden de delen 18 ('Prins en Bedelknaap') en 19 ('Huckleberry Finn') gratis op scholen verspreid met een nieuwe tekst op de achterkant geplakt, die zich ter verdediging van de culturele waarde sterk afzette tegen de 'waardeloze beeldromans'.

Maar Classics Nederland beperkte zich niet alleen tot de verstripte literatuurklassiekers. Ook andere zogenaamde "comic books" werden naar Nederland gehaald. De stripbewerkingen van tv-series als Bonanza bijvoorbeeld, maar ook andere reeksen van uitgeverij Gold Key, zoals 'Magnus Robot Fighter' en 'Space Family Robinson'.

Hip-comics: Spinneman contra De SchokkerHip-comics: De Vier VerdedigersHip-comics: De X-mannen
Hierboven: Hip-comics werden aan het einde van de jaren zestig uitgegeven.

Extra interessant is de serie Hip Comics, die uitgeverij Classics tussen 1966 en 1971 op de markt brengt. In Amerika was in de vroege jaren '60 de "Silver Age of American Comic Books" aangebroken, als het ware de Renaissance van de Amerikaanse superheldenstrip, die in de jaren '40 grote populariteit genoot. Vooral uitgeverij Marvel pakte flink uit met inmiddels wereldberoemde titels als 'The Amazing Spider-Man', 'The Incredible Hulk', 'The X-Men' en 'The Fantastic Four', die allemaal door Stan Lee waren bedacht en door grootheden als Jack Kirby en Steve Ditko werden getekend. Hip Comics introduceerde al deze superhelden op Nederlandse bodem, maar gaf enkele van hen wel Hollandse namen mee als Spinneman (Spider-Man), de Onbegrepen Rauwe Bonk (Hulk), Durfal (Daredevil) en De Vier Verdedigers (Fantastic Four).

Dat het vaak nog een hele klus was om de bombastische (cover)teksten van Stan Lee te vertalen, blijkt uit onderstaande voorbeelden:

Rauwe Bonk

Spinneman contra Joop

Vanaf 1971 kregen de superhelden hun eigen reeks in de Classics-serie en was Hip Comics ten einde. Toen de reeksen van Classics Nederland in 1973 stopten werden de Marvel superhelden ondergebracht in zwartwit-uitgaven bij uitgeverij Williams. Pas toen Junior Press in 1979 het stokje overnam werden de Nederlandse namen vervangen door de oorspronkelijke Amerikaanse. 'Spiderman' werd tot 2007 door Junior Press uitgegeven onder redactie van Anna Loos, Olav Beemer, Ger Apeldoorn en Jan de Rooij. Uitgeverij Z-Press nam in 2007 nogal plotseling de licentie over, maar gaf er na twee jaar al de brui aan. Zo kwam er in 2009 een (voorlopig) einde aan de vertaalde superheldenstrip in Nederland.

MadEen geheel ander stripblad dat in de jaren zestig uit Amerika in Nederland werd geïporteerd, is MAD magazine. De meeste strips in dit blad waren getekend door Amerikanen, maar een aantal Nederlandse tekenaars, waaronder Willy Lohmann, verleende ook medewerking aan dit ietwat melige maandblad.