Stripgeschiedenis

1980-90 Familiestrips

Jan, Jans en de Kinderen, door Jan Kruis

In vrijwel alle avonturenstrips waar kinderen in voorkomen, wordt afgeweken van normale gezinssituaties - Donald Duck voedt zijn neefjes op, Sjors en Sjimmie wonen bij de kolonel, Suske en Wiske bij tante Sidonia; waarschijnlijk zouden "normale" ouders het type avonturen waarin deze minderjarigen verzeild raken, niet kunnen gedogen. Begin jaren zeventig werd in Nederland echter een strip gelanceerd die het prototype zou worden van alle "familiestrips", waarin normale, ongebroken gezinnen worden geportretteerd, en die doorgaans grappige observaties uit het huiselijk leven lieten zien.

Jan, Jans en de Kinderen, door Jan Kruis

We bedoelen hier natuurlijk 'Jan, Jans en de Kinderen' van Jan Kruis. In 1970 verscheen hij voor het eerst in het blad Libelle. Al gauw was de familie Tromp, bestaande uit vader Jan, moeder Jans, dochters Karlijn en Catootje, de Grote Rooie Kater, Lotje de teckel en Loedertje de Siamees, velen dierbaar geworden. De strip durfde op speelse wijze aktuele cultuurverschuivingen in beeld te brengen: Catootje beleefde de komst van een eerste gekleurd kind op haar school, moeder Jans veranderde van huisvrouw in carrièrevrouw en kreeg op latere leeftijd nog een zoon.

Opa uit Jan, Jans en de KinderenOok kreeg de familie regelmatig bezoek van nicht Hanna, die bom-moeder was, dit tot grote onrust van de conservatieve opa Tromp, gemodelleerd naar de vader van Jan Kruis.

De VNU, de grootste uitgeverij van stripalbums in Nederland, zag niets in uitgave van 'Jan, Jans en de Kinderen' en het was kleine uitgever Joop Wiggers die de publicatie van de strips in boekvorm ter hand nam, wat hem en de tekenaar in de loop der tijden geen windeieren heeft gelegd - er zijn inmiddels meer dan twee miljoen albums verkocht. De figuren uit deze strip leenden zich uitstekend voor allerhande vormen van merchandising: van borden tot stickers, overal prijkte het gezin Tromp met spitse of educatieve teksten.

Jan, Jans en de Kinderen stickersOok bestaat er een door Willem Wilmink geschreven CD met liedjes, geïnspireerd op de familie Tromp. Jan Kruis zelf promootte zijn werk in tentoonstellingen die door het hele land gehouden werden, soms ook in het kader van "Libelle-dagen", waar hij zich tot publiekslieveling nummer één ontpopte. Op de exposities waren ook de vele realistische portretten te zien die hij tekende van mensen uit de stripwereld, zoals Marten Toonder, Joop Wiggers en Peter van Straaten.

De strip 'Jan, Jans en de Kinderen' verschijnt nog altijd wekelijks in de Libelle. Sinds 1999 wordt hij getekend door medewerkers van de Studio Jan Kruis. Jan Kruis zelf tekent alleen nog de avonturen van zijn striphelden voor goede doelen, zoals de Leprastichting. De immer sigaar rokende opa van de familie Tromp is zelfs gesignaleerd in een TV-spotje tegen roken in de nabijheid van kinderen (2002).

15 1/2, door Andrea KruisIn 1991 zou Jan Kruis' dochter Andrea overigens in de voetsporen van haar vader treden, en begon de strip '15 1/2' in Margriet. Deze strip handelde over twee pubermeisjes, en is geheel in de lijn van 'Jan, Jans en de Kinderen'.

Ook in andere bladen werden "normale" gezinsleden populair. Al in 1975 deed 'Noortje' haar intrede in het meisjesstripblad Tina, en zij is daar nog steeds te vinden, geschreven door Patty Klein en getekend door Jan Steeman. Noortje is een typische pre-puber, de luchtige grappen gaan meestal over verliefd zijn, feestjes, kleren en ruzies met ouders.

Noortje, door Patty Klein en Jan Steeman

In het damesblad Margriet verscheen in de jaren tachtig de strip 'Ukkie' door Fred Julsing. Ook Ukkie, een peuter, was onderdeel van een gelukkig, ongebroken gezin.

Ukkie, door Fred Julsing

En toen, misschien als reactie op deze familiestrips, was daar 'Doorzon' van Gerrit de Jager. De familie Doorzon woont in een doorzonwoning, vader John en moeder Mieke zijn nog steeds bij elkaar, maar daar houdt het "normaalheidsgehalte" ook wel mee op.

Sinterklaas bij de familie Doorzon

Zoon Ron is homo en heeft een Surinaamse vriend Kees Bleekjes, wiens tweelingbroer Arie uiteindelijk een vaste relatie met dochter Doortje krijgt - al is hun zoontje Dozo een suspecte mix van alle mogelijke vaders, inclusief de zwartwerkende Biereco's, die bij veelvuldige verbouwingen het huis keer op keer weer op zijn kant (of zelfs ondersteboven) weten te doen vallen. Jongste zoon Ronnie wordt op zijn twaalfde vader van een vijfling bij de buurvrouw, en krijgt vervolgens een carrière in de handel in hard drugs ("Things go better with Coke"). Om al deze onconventionele beslommeringen te verwerken komt geitewollensokkendrager Emiel regelmatig over de vloer, of worden eenvoudigweg de diensten van Bertus, travestiet en barman van de Peg Bar, aangesproken.

Kerst bij de familie Doorzon

De Familie Doorzon verscheen tot ver in de jaren 2000 in de Nieuwe Revu en is een van de meest controversiële strips van Nederland.

Ukkie, door Fred Julsing