Stripgeschiedenis

Ko Doncker

Wezens die je toch nooit ziet, door Ko Doncker

Jacobus "Ko" Doncker (Haarlem, 6/4/1874 - 7/4/1917) was een bekende Haarlemse kunstenaar, die op artistiek gebied voornamelijk actief was als illustrator, schrijver en schimmenschuiver. Doncker, de zoon van een roggebroodbakker, was een klasgenoot van Jan Feith en volgde ook lessen aan de Kunstnijverheidsschool te Haarlem. Na zijn schoolperiode vertrok hij naar het buitenland. In België schilderde hij grote decors voor de Wereldtentoonstelling van 1894, en werkte hij in de Brusselse plateelbakkerijen. Vervolgens vertrok hij naar Londen om aldaar behangmotieven te ontwerpen. Later woonde hij nog enige tijd in Parijs, alwaar hij bijdragen leverde aan het satirische tijdschrift Le Rire.

jeneverreclame voor De Ware JacobIn Nederland publiceerde hij in De Ware Jacob, De Groene Amsterdammer en het Haarlems Dagblad. Hij is eveneens auteur van boeken als 'De Avonturen van Dr. Mol' (1900).

Hij verwierf voornamelijk bekendheid als tekenaar van reclamestrips. Eerst had hij op humoristische wijze voor De Ware Jacob een reclameplaat voor het jenevermerk Oude Boll gemaakt (links). Het tijdschrift De Ware Jacob had geen vast redactielokaal. Men kwam samen in café-achige ambiances waar het goed eten en drinken was. Als liefhebber van het goede leven moeten humoristische advertenties zoals die voor Boll's, een kolfje naar Donckers hand geweest zijn.

Mr. Haverstok door Ko Doncker

Uiteindelijk ging Doncker over op meerdere plaatjes om een product optimaal te promoten. In 1912 tekende hij voor de firma Verweegen & Kok, leverancier van koffers en tassen in de Kalverstraat te Amsterdam, het reclameboekje 'Mr. Haverstok'.

reclamestrip voor Dorona, door Ko Donckerreclamestrip voor Dorona, door Ko Doncker

Andere firma's in de Kalverstraat maakten ook gebruik van Donckers diensten, zoals bloemenhandel Corona. Zijn bekendste creatie is wel die van 'Piet Pelle', die hij in 1912 voor de Dierense Gazelle Rijwielfabriek (voorheen Arentsen & Kölling) ontwierp. Het kleine boekje, genaamd 'Piet Pelle op zijn Gazelle', kreeg als ondertitel "een artistiek prentenboekske voor kinderen van 8 tot 80 jaar". De eerste oplage was maar liefst 20.000 stuks, en het boekje trok gelijk landelijke aandacht. Het Amsterdamse studentenblad Propria Cures riep het figuurtje uit tot Dierense held der Twintigste Eeuw.

Piet Pelle door Ko Doncker

In latere jaren is het oorspronkelijke verhaal van Doncker meerdere malen hertekend en gemoderniseerd, maar de oorspronkelijke tekst bleef behouden. Pas in de jaren '60 werden er nieuwe verhaaltjes met 'Piet Pelle' gemaakt door Guus Boissevain.

uit De Ware Jacob, door Ko Doncker

De sigarenfabriek van Salm uit Haarlem gaf Doncker de opdracht een reclamestrip te maken, bestaande uit ruilplaatjes, die bij de sigaren zouden worden geleverd. De plaatjes, met het figuur 'Jan van der Plas', kreeg het pedagogische thema "Rook nooit te vroeg". Deze opdracht maakte het overigens voor Doncker mogelijk om twee van zijn artistieke bezigheden te koppelen. Met de verzamelde plaatjes konden de kinderen zelf een schimmenspel spelen. De nummers 1 t/m 27 waren losse afbeeldingen van Jantje, nummer 28 was een scherm en nummer 29 een handleiding in versvorm. Meer hierover op de pagina over het schimmenspel.

strip over chirurgie door Ko Doncker

Als laatste dient vermeld dat deze veelzijdige kunstenaar ook de versvorm de limerick in Nederland heeft geïntroduceerd. Hij stierf op 43-jarige leeftijd aan een hartverlamming. In 1936 werd op initiatief van kunsthandelaar J. H. de Bois 'De Avonturen van Dr. Mol' als beeldverhaal opgenomen in het Haarlems Dagblad.

foto Ko Doncker

uit Le Rire (1899)Uit Le Rire (1899)

(Met dank aan Kees de Raadt, Haarlemse Verkenningen nr. 12)

Schimmenspel

Engelse biografie in de Comiclopedia

Register van tekenaars