Stripgeschiedenis

Kees Kousemaker

Kees boven de Kerkstraat, door Peter Pontiac Kees vliegend boven de Kerkstraat, getekend door Peter Pontiac ter gelegenheidvan de verhuizing naar nummer 78

Kees Kousemaker was de oprichter van stripwinkel Lambiek en een ware ambassadeur van de strip in Nederland. Dankzij zijn enthousiasme zijn vele initiatieven van de grond gekomen: niet alleen een aantal boeken over strips, maar ook deze site, waarop hij alle striptekenaars ter wereld wilde verzamelen, en een overzicht wilde bieden van de binnen- en buitenlandse stripgeschiedenis.

Jeugd
Cornelis Kousemaker werd geboren op 25 januari 1942 in Steenbergen, als jongste in een familie van juristen. Hij groeide op in Zeist, waar hij in de na-oorlogse jaren met zijn vriendjes door de bossen struinde op zoek naar overblijfselen uit de Tweede Wereldoorlog. Kees ontpopte zich toen al als verzamelaar en conservator: hij stelde de gevonden voorwerpen ten toon op de zolder van zijn ouderlijk huis - geen ongevaarlijke onderneming, aangezien er zich onder de artefacten ook handgranaten bevonden die mogelijk nog ammunitie bevatten!Kees verraste familie en vrienden door geen rechten te gaan studeren, maar naar de Kunstacademie van Arnhem te gaan, waar hij de opleiding voor tekenleraar volgde. In die hoedanigheid keerde hij later terug naar Zeist, waar hij enkele jaren les gaf. In deze tijd ontmoette hij zijn toekomstige vrouw Evelien.

Stripwinkel Lambiek op Kerkstraat 104Stripwinkel Lambiek op Kerkstraat 104

Stripwinkel Lambiek
Als kind was Kees al gefascineerd door de strips in de lokale kranten - de meesten daarvan kwamen uit de studio's van Marten Toonder. Net als vele anderen knipte hij ze uit en plakte ze in schriftjes om ze te bewaren. Toen deze generatie volwassen werd in de jaren zestig, zorgden zij voor een enorme opleving in de vraag naar en interesse in strips. In de jaren vijftig waren strips door opvoeders verguisd, maar eind jaren zestig stegen zij in aanzien.Kees werd één van de drijvende krachten in deze nieuwe opleving. In november 1968 opende hij de deuren van Stripantiquariaat Lambiek, de eerste stripwinkel in Europa. De winkel was genoemd naar de populaire stripfiguur Lambik uit de avonturen van Suske en Wiske - en omdat in die tijd veel winkels het moderne "boetiek" in hun naam droegen, werd dat "Lambiek".

Kees bij de Real Free PressKees bij de burelen der Real Free Press op Runstraat 31 in Amsterdam (jaren zeventig)

Lambiek werd al gauw meer dan alleen een winkel. Kees was een verwoed stripverzamelaar, niet alleen van oude Nederlandse strips, maar ook van buitenlands werd en de populaire "underground comix" die her en der opkwamen en die in Nederland werden binnengehaald door Olaf Stoops Real Free Press. Kees had een goed oog voor grafisch talent en onthaalde vele stripmakers op een expositie in Galerie Lambiek, waarmee hij strips behandelde als een kunstvorm, wat in die tijd soms wat smalend werd bezien, maar ook respect oogstte in het gevestigde kunstwereldje.

Cees Sokkenstopper, door Mau HeymansKees Kousemaker als "Cees Sokkenstopper" in Donald Duck Weekbladdoor Mau Heymans, augustus 2000

De legendarische stripwinkel heeft verschillende prijzen gewonnen, onder andere De Zilveren Dolfijn (1979) van de Belgische Strip Klub, de P.H. Frankfurtherprijs van Het Stripschap (1997), en de beroemde Will Eisner Retailers Award (1995), voor Lambieks unieke betekenis voor de internationale stripwereld.

Kees in Lambiek, 1979De eerste winkel op Kerkstraat 104, ca. 1979

Exposities
In de jaren zeventig en tachtig stapten vele beginnende striptekenaars Lambiek binnen, vaak nog pubers, met zelfgemaakte stripblaadjes en - boekjes. Kees kocht deze altijd en legde ze te koop in de winkel. Enkele van deze jongelingen waren Windig & De Jong, Hanco Kolk & Peter de Wit, Peter Pontiac, Joost Swarte, Gerrit de Jager en Jean-Marc van Tol. Allen werden zij vrienden voor het leven van Kees en Lambiek, en toen zij naam en faam in de Nederlandse stripwereld verwierven, was Lambiek er trots op exposities van hun werk te organiseren.

Kees Kousemaker in Heinz, door Rene Windig & Eddie De JongKees Kousemaker in 'Heinz' door Windig & De Jong

De eerste expositie vond plaats in 1986 en bracht het Amerikaanse tijdschrift RAW voor het voetlicht, dat onder redactie stond van Art Spiegelman en waarin de Nederlandse stripmaker Joost Swarte was opgenomen. Swarte opende deze tentoonstelling en daarmee een jarenlangde traditie van exposities in Lambiek, met grootheden als Robert Crumb, André Franquin, Chris Ware, François Avril, Loustal, Will Eisner en vele, vele anderen.

Crumb-expositie 1994Kees bij de Crumb-expositie, 1994

De exposities waren legendarisch om drie redenen: allereerst vielen ze op door de manier waarop Kees strips als Kunst presenteerde, en ook altijd kopstukken uit de "echte" kunstwereld uitnodigde. Ten tweede onthaalde Kees zijn exposanten op onnavolgbaar gastvrije wijze, waarbij hij vaak de studio-ruimte boven de winkel als onderkomen aanbood. Dit appartementje op één hoog achter heeft in de loop der jaren onderdak geboden aan vele beroemde striptekenaars, die hun aanwezigheid vastlegden door een tekeningetje op de muur te maken, die zo langzaamaan uitgroeide tot een uniek kunstwerk.

De Muur
Deel van de beroemde muur in het studio-appartement boven Lambiek

In de derde plaats waren de openingen van deze exposities festijnen om niet te vergeten, waarbij de gasten het pand pas verlieten op het moment dat het sein "Bier meester" werd gegeven - waarna het drinkgelag werd voortgezet in het café aan de overkant. Hoogtepunt van iedere opening was de speech van Kees. Hij was een begenadigd spreker met een geweldig gevoel voor humor.

Kees, orerende

Stripexpert
Kees stelde verschillende boeken over strips samen. Hierin gaf hij zowel een overzicht van de Nederlandse Stripgeschiedenis als van de op dat moment werkzame stripmakers. Zijn eerste boek, 'Strip voor Strip', verscheen in 1970 bij zijn eigen uitgeverijtje De Morsige Roerganger. Het tweede boek, 'Wordt Vervolgd - Striplexicon der Lage Landen', maakte hij samen met zijn vrouw, Evelien Kousemaker, en het verscheen in 1980 bij uitgeverij Spectrum. Dit boek is jarenlang hét toonaangevende naslagwerk voor strips in Nederland geweest, en vormde in 2001 de basis voor de online Nederlandse Stripgeschiedenis op deze site.

Presentatie Wordt Vervolgd, 1979Evelien en Kees Kousemaker bij de presentatie van 'Wordt Vervolgd"

Kees droeg ook artikelen bij aan tijdschriften en internationale stripnaslagwerken, onder andere de Spaanse 'Historia de los Comics'. In 2005 verscheen bij Atlas zijn laatste stripwerk, 'De Wereld van de Nederlandse Strip', een wat meer speelse verzameling van 100 jaar Nederlandse strips, gerangschikt op thema.Lambiek was één van de eerste honderd Nederlandse bedrijven met een eigen website: bij de expositie van het werk van Robert Crumb in 1994 boden fans aan om een site te maken, en in vier jaar tijd groeide deze uit tot 80 pagina's, met daarop vooral materiaal van de verschillende exposities. Kees zag echter de oneindige mogelijkheden die het web bood, en pakte de zaken vanaf 1999 grootser aan met het inhuren van een webmaster/Mac-tech en het aantrekken van stagiaires en medewerkers om biografiën en stripplaatjes op het net te zetten voor de Comiclopedia, 's werelds eerste internationale online naslagwerk van striptekenaars.

Team LambiekHet team in 2004: Kees Kousemaker, Margreet de Heer, Bas Schuddeboom en Klaas Knol. Locatie: Kerkstraat 119

Het studio-appartement werd kantoor, en al na enkele jaren kon worden gevierd dat er meer dan 2000 stripmakers op de site waren opgenomen. In 2001 verscheen ook de Nederlandse Stripgeschiedenis online. In 2008 behelsde de Comiclopedia maar liefst 10.000 tekenaars, en de site is nog steeds groeiende.

Kees en Will EisnerMet Will Eisner

Nalatenschap
Er werd ook een beroep gedaan op Kees' expertise op het gebied van Nederlandse strips toen in 2003 de gemeente Almere een nieuwe stripwijk ging aanleggen, dat is de inmiddels bewoonde Stripheldenbuurt geworden, waarin vele Nederlandse striphelden en hun makers een plaatsje hebben gekregen. In 2006 ontving Kees Kousemaker een Koninklijke Onderscheiding voor zijn bijdragen aan de Nederlandse stripwereld en mocht hij zich Ridder in de Orde van Oranje-Nassau noemen.

Queen Beatrix embraces her Knight - Sir Cornelis Kees Kousemaker, in a tribute drawn by dutch underground artist Peter PontiacKees en de koningin door Peter Pontiac

In de ruim veertig jaar van haar bestaan is stripwinkel Lambiek drie keer verhuisd, maar altijd op de Kerkstraat gebleven - eerst op 104, toen 78, van daar naar 119 en uiteindelijk naar 132). De laatste verhuizingen van 2003 en 2005 bezorgden Kees nogal wat slapeloze nachten, maar uiteindelijk kwam de winkel in rustiger vaarwater en kon hij haar overdoen aan zijn zoon Boris en goede vriend Klaas Knol, die al sinds het begin van de jaren tachtig vaste medewerker is (en in 2010 werd onderscheiden met de Hal Foster Award voor zijn klantvriendelijke en kennisvolle aanwezigheid).

Kees en Boris KousemakerKees en zoon Boris

In 2009 werd bij Kees kanker geconstateerd. Tot het einde toe bleef hij betrokken bij de winkel en vooral de site, waarvoor hij nog vele scans aanleverde. Hij stierf thuis op 27 april 2010, met vrouw en kinderen aan zijn zijde.

door Joost SwarteKees was een voorvechter voor strips als kunstvorm, en werd internationaal gerespecteerd als expert op zijn vakgebied. Hij inspireerde en steunde vele striptekenaars en was vriend van velen. De stripwinkel, galerie en site gaan voort op de door hem ingeslagen weg.

Evelien en Kees Kousemaker voor Lambiek
(De Waarheid, 21-11-1968)

Engelse biografie in de Comiclopedia