Stripgeschiedenis

Alfred Mazure

Dick Bos door Alfred Mazure
Dick Bos (De Prins, 20/6/1940)

Alfred Mazure (Nijmegen, 8 september 1914 - Londen, 16 februari 1974) was striptekenaar, schrijver, kunstschilder, illustrator en filmer. Zijn broer Georges was ook striptekenaar. De familie Mazure verhuisde naar Den Haag, waar Alfred de HBS doorliep... todat hij drie maanden voor het eindexamen van school werd gestuurd. Hij besloot zijn brood te gaan verdienen met tekenen en op achttienjarige leeftijd verkocht hij zijn eerste strips aan de Neerlandia Pers in Utrecht. Hiervoor maakte hij begin jaren derig een zestal stripverhalen (avonturenromans in plaatjes), waaronder 'De Chef', die in de Nieuwe Utrechtse Courant verscheen, en in een aantal Brabantse bladen (1932) en weekblad De Prins (1932). Hoofdpersoon Hans Vonk was al duidelijk een voorloper van Mazure's latere held 'Dick Bosch'.

Mazure zwierf van 1933 tot 1938 door de Balkan, Turkije en Noord-Afrika. Tijdens deze omzwervingen maakte hij een reisverslag in tekeningen voor de Haagsche Post, en voorzag hij twee Engelse bladen van wekelijkse strips, te weten 'Dad' voor John Bull en de belevenissen van de zwerver 'Erbert' voor Passing Show.

De ChefBuikje Roodhuid

In 1938 kwam Mazure terug naar Nederland, en ging als illustrator en tekenaar werken voor het weekblad de Prins (1938) en in het bijblad daarvan, Jeugdland. Hier tekende hij een tekststrip over een indiaantje: 'Buikje Roodhuid's Wondere Verhalen'.

In 1940 lanceerde hij in De Prins de stripfiguur Dick Bos, die zijn meest bekende stripcreatie is geworden. De strip gaat over een wat steile speurdersfiguur en jiu-jitsu grootmeester Dick Bos - ofwel Dickie zoals hij zichzelf in korte monologues interieurs placht te noemen - die op vele plaatsen ter wereld misdaden opspoort, haast ruikt, of, sterker nog, meestal ongezocht er mee geconfronteerd wordt, en die dan oplost.

illustratie uit Stuiversblad
Illustratie uit Stuiversblad #10, 1935

Zijn strijd tegen de al dan niet georganiseerde misdaad wordt uiteraard altijd met succes bekroond. Tijdens het oplossen wordt de lezer door de speurder grotendeels in het ongewisse gelaten aangaande eventuele daders. Pas aan het eind van elk verhaal, na de ontknoping, doet Bos uit de doeken hoe hij nu precies tot zijn oplossing is gekomen.

Dick BosDick BosDick Bos

Afgezien van het eerste verschenen alle 73 Dick Bos-verhalen direct in boekvorm bij uitgeverij Ten Hagen. De strip werd zeer populair en sommige boekjes bereikten een oplage van over de 100.000 exemplaren. Geleidelijk aan ging Mazure Dick Bos tekenen naar de trekken van de vermaarde Haagse Judoka Maurice van Nieuwenhuizen, die ook de hoofdrol speelde in de Dick Bos-films die Mazure maakte. Deze werden helaas geen succes vanwege de strenge filmkeuring, die de films ongeschikt achtte voor kijkers onder de 18 - terwijl zij nu juist voor een jeugdig publiek bedoeld waren.

Alfred Mazure slaat Lou den Hartog
Alfred Mazure "slaat" Lou den Hartog neer in een van zijn filmproducties.
Foto: Piet van der Ham

Mazure heeft in zijn leven veel tegenslagen gekend, en nooit de erkenning gekregen die hij verdiende. Hij creëerde Dick Bos als daad van verzet: een Nederlander die in moeilijke omstandigheden zijn mannetje stond. De naam Bos was niet willekeurig - hij klonk als het Engelse boss, de baas dus. De propagandistische waarde van het beeldverhaal ontging de bezetter niet. Nadat in '41-'42 vijftien boekjes waren verschenen, meldden zich twee heren van het nazi-uitgeversbedrijf Ullstein bij Mazure, die hem het voorstel deden om van Dick Bos een SS-officier te maken.

Hela Cowboy!K22Dick Bos bedrogenOntvoerd

De avonturen moesten zich zowel aan het front afspelen als in het circuit van de zwarte handel, waartegen Bos ten strijde zou trekken. Als lokaas hielden ze hem een miljoenenoplage en een blanco contract voor. Alfred Mazure weigerde. Als represaille verordonneerde de Duitse bezetter enige tijd later het verschijningsverbod op de boekjes.

Prijsverlaging

Alfred Mazure kon en wilde niet werkloos blijven zitten. Hij was een avant-gardist op filmgebied en besloot clandestien geluidsfilms te gaan maken. Om aan geld te komen, sloot hij een lening van 22.000 gulden af bij zijn uitgever Ten Hagen, onder dergelijke voorwaarden, dat het Mazure tot een wurgcontract zou worden waar hij zijn leven lang aan heeft vastgezeten. Ook bleef Mazure stripboekjes met 'Dick Bos' maken, die pas na de oorlog door Ten Hagen op de markt werden gebracht.

Verguisd...Verheerlijkt...
Mazure tekende, jaren na dato, zelf bovenstaande spotprent over de verguizing en ophemeling van Dick Bos.

Echter, drie jaar na de bevrijding werd er wederom een banvloek naar Dick Bos gesmeten, ditmaal door het Nederlandse Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen. Scholen werden gewaarschuwd voor de verderfelijke invloed van deze stripheld. Doordat de maatregel min of meer in het verlengde lag van de zuiveringsacties van de staat tegen elementen die in de oorlog met de bezetter hadden samengespannen, kwam Dick Bos ogenschijnlijk en volkomen ten onrechte op de grote vuilnishoop van foute Nederlanders terecht.

Dick Bosch door Alfred Mazure
Dick Bosch - Teken van de Haan (Televizier, 5/10/1968)

Het zware geschut van de overheid was, zo moet Mazure hebben ervaren, regelrecht gericht op zijn persoonlijke integriteit - en dat terwijl hij zich reeds vanaf de eerste oorlogsdagen in woord en daad, met pen en papier, had verzet tegen de bezetter. Dit, evenals de niet aflatende financiële schuldenlast die hem bleef achtervolgen, zorgde ervoor dat Mazure uiteindelijk, ontluisterd en ontgoocheld, met zijn gezin naar Engeland emigreerde. Daar liet hij zich naturaliseren.

Bruce Hunter door Alfred Mazure

In Engeland ging Mazure opnieuw aan de slag als striptekenaar en illustrator. Onder diverse pseudonymen werkte hij (mee) aan verschillende tijdschriften en boekuitgaven. Zo tekende hij de krantenstrips 'Sam Stone' en 'Bruce Hunter' in de socialistische krant The Daily Herald van 1948 tot 1950. Tegelijkertijd, maar onder het pseudoniem Leo, maakte hij een strip voor Popular Pictorial, een blad van de conservatieve partij.

Enkele jaren was Mazure verbonden aan de Daily Mirror, allereerst met 'Romeo Brown' van 1954 tot en met 1957, daarna met 'Jane, daughter of Jane' van 1961 tot 1963. Daarnaast maakte hij 'Carmen & Co' voor de Daily Sketch, en de sexy 'Lindy Leigh' in Mayfair van 1969-1970.

In Nederland werden alle 'Dick Bos' boekjes inmiddels stug herdrukt door zowel Ten Hagen als Uitgeverij Nooitgedacht in Hilversum. Toen in 1963 behoefte kwam aan nieuwe verhalen, werd Mazure gevraagd om zijn oude held weer op papier te zetten. Dit resulteerde, na enig aarzelen van de maker, 24 nieuwe boekjes, die tussen 1963 en 1967 werden uitgegeven. Hierna werden oude Dick Bos-verhalen vanaf 1969 nog geplaatst in het Algemeen Dagblad, en in het tijdschrift Telvizier.

SherazadSherazadSherazadSherazad

Rond deze tijd had Mazure zich, na een tijd op de Canarische Eilanden te hebben gewoond, al gevestigd op Malta. Hier waagde hij zich opnieuw aan de film. Middels zijn eigen systeem, dat hij "Mazimation" doopte, experimenteerde hij met animatie, wat leidde tot een tweetal 'Dick Bos' filmpjes. Ook schreef hij in deze periode onder andere de 'Sherazad' boekenserie, waarvoor hij ook de covers illustreerde. Verder schreef hij enkele satireboeken onder de naam MAZ, zoals 'Pigeon Parade', plus het boek 'Blooded Royal' onder het pseudoniem Leonard Cullner. Daarnaast illustreerde hij boeken van anderen, onder meer Leonard Huizinga.

Rond 1970 keerde Alfred Mazure terug in Londen, waar hij op 59-jarige leeftijd overleed op 16 februari 1974.

Romeo Brown door Mazure
Noorse versie van Romeo Brown, uit Illustrert Familieblad (1957)

1945-1950: beeldromans

Engelse biografie in de Comiclopedia

Register van tekenaars

(Met dank aan 'Het kansloze gevecht van Alfred Mazure' door Frans van Klaveren, in de PS-bijlage van Het Parool, 13 december 2000; en 'Van Alfred Mazure tot Maz', samengesteld door Rich Thomassen)