Stripgeschiedenis

Wim de Bie

Professors Ischias By Bie
Prof. Dr. Joseph Ischias (1983)

Wim de Bie is vooral bekend als één helft van het satirische duo Van Kooten en De Bie. Hij werkte bijna 34 jaar samen met zijn creatieve partner Kees van Kooten, waarvan 24 aan hun collectieve televisieshows waren gewijd. Van Kooten en De Bie drukten op verschillende wijzen hun stempel op de Nederlandse cultuur, via televisie, radio, boeken, platen, muzikale singles en scheurkalenders, maar ook door woorden en uitdrukkingen die deel zijn gaan uitmaken van de Nederlandse taal. Geliefd bij intellectuelen, critici en het grote publiek, hadden ze ook een enorme impact op Nederlandstalige humor. De Bie genoot ook een solocarrière als schrijver, tv-presentator en blogger. In al die jaren dat ze actief waren maakten Van Kooten en De Bie slechts een minieme bijdrage tot de wereld van de strip. Het was De Bie die de taak op zich nam, ook al waren de weinige strips die hij maakte eerder een pleidooi tégen het genre. Toch zijn ze vanwege hun obscuriteit het vermelden waard.

Net als Kees van Kooten (1941) werd Wim De Bie in Den Haag geboren, zij het in zijn geval twee jaar eerder, op 17 mei 1939. Ze begonnen hun samenwerking op de plaatselijke middelbare school van het Daltononderwijs, waar ze in een cabaretshow optraden. Dit leidde in 1964 tot hun professionele debuut bij de jongeren-radioshow 'Uitlaat'. Ze speelden 'De Klisjeemannetjes', twee mannen die biljart speelden terwijl ze clichéuitdrukkingen gebruikten. Van Kooten en De Bie behoorden tot de eerste Nederlandse entertainers die niet in het theater begonnen, maar rechtstreeks voor radio en televisie begonnen te werken. In 1969 debuteerden ze op tv als acteurs en schrijvers voor de satirische sketchprogramma's 'Hadimassa' (1967-1972) van de VARA, en 'Het Gat van Nederland' (1972-1974) van de VPRO. Laatstgenoemde omroep gaf hen in 1974 een eigen televisieprogramma genaamd 'Het Simplisties Verbond'. Hun programma bleef meer dan 24 jaar in de ether, zij het onder verschillende titels en opzetten. Toch verwees het publiek bij alle programma's simpelweg naar 'Van Kooten en De Bie' omdat ze beiden de voornaamste schrijvers, presentatoren en acteurs waren.

Het format was in de basis altijd hetzelfde. Koot en Bie speelden zichzelf in de studio terwijl ze "documentairereportages" of "live interviews op locatie" toonden. De mensen in dit beeldmateriaal waren allemaal personages die door henzelf vertolkt werden. Onder de ontelbare onvergetelijke personages die ze bedachten bevonden zich onder meer de Haagse "vrije jongens" Jacobse & Van Es, de oudere jongeren Koos Koets en Robbie Kerkhof, de oudere broers Arie en Gé Temmes en de perverse Vieze Man.

Vieze Man & Walter de Rochebrune
Fotostrip met De Vieze Man en voddenfilosoof Walter de Rochebrune uit de Bescheurkalender van 1983

De Bie's meest opmerkelijke personages waren de kluizenaar Walter de Rochebrune, de zwerver Dirk, de mopperende leraar Duits O. den Beste en de verlegen meneer Foppe. Laatstgenoemd personage sprak hem het meest aan en De Bie heeft dan ook heel wat boeken geschreven rond dit teruggetrokken heerschap. Al deze veelzijdige creaties boden een ware spiegel van de Nederlandse samenleving aan. Sommige sketches waren rechtstreeks geïnspireerd door actuele gebeurtenissen, terwijl anderen tijdlozer waren. Maar allen waren ze meesterlijke satire die kijkers uit alle lagen van de bevolking aansprak.

Van Kooten en De Bie ontvingen heel wat prijzen en werden unaniem in de pers geprezen. Zelfs vandaag de dag wordt archiefmateriaal van hun sketches nog altijd druk bekeken op tv. Hun persoonlijke YouTubekanaal behoort tot de populairste in de Lage Landen. Qua intellectuele status kunnen ze als het Nederlandse equivalent van Monty Python beschouwd worden, ook al was hun humor realistischer en conventioneler. Vele Nederlandse en Vlaamse satirici hebben hen als invloed aangeduid. Maar het grote publiek houdt evenveel van hen. In 2004 eindigden ze op de 30ste plaats tijdens de verkiezing van "De Grootste Nederlander". Het duidelijkste teken van hun duurzame nalatenschap is het feit dat ze vele onvertaalbare catchphrases en neologismen in de Nederlandse taal introduceerden die ook een plaatsje in het officiële woordenboek wisten te veroveren. Vanwege deze prestatie werden ze in 2007 tot ereleden van het Genootschap Onze Taal gemaakt.


Bie's strip uit 1981

De komieken veroverden ook andere media. Ze namen zeven humoristische platen op en een handjevol novelty songs, waarvan de carnavalskrakerparodie 'Stoont Als Een Garnaal' (1975) de beroemdste is. De meeste liedjes werden uitgevoerd en gezongen door De Bie, gezien hij een betere zangstem had. Het duo publiceerde ook boeken, waaronder de jaarlijkse 'Bescheurkalender'. Deze bevatte grappen voor elke dag van het jaar. De heren wisten tussen 1972 en 1986 jaarlijks met een nieuwe editie voor de dag te komen. Veel covers van hun boeken, platen, kalenders en dvd's werden ontworpen door Piet Schreuders. In één van Koot en Bie's kalenderedities deed De Bie een bescheiden poging om strips te tekenen. Aangezien hij verre van een getalenteerd tekenaar was had hij ook geen intentie of pretentie om zich als professioneel tekenaar te presenteren. Integendeel, zijn voornaamste doel was juist om de stripindustrie te bekritiseren!

In de kalendereditie van 1981 schreef "Bie" naar "Koot" dat hij een stripfiguur had bedacht die zijn avonturen zou beleven in de volgende 35 kalenders. Hij schreef ook dat hij was opgegroeid met tekststrips als 'Kapitein Rob' (door Pieter Kuhn), 'Tekko Taks' (door Henk Kabos) en 'Ketelbinkie' (door Wim Meuldijk), maar voelde weinig affectie voor andere populaire reeksen, zoals 'Kuifje' van Hergé en 'Lucky Luke' van Morris. Wat volgde was een reeks van 11 dagelijkse panels met enkel tekstballons, waarin het hoofdpersonage zichzelf niet durfde vertonen. Deze panels werden allen met "IEB" ondertekend. De Bie's tekenkunsten doken opnieuw op in de kalenderuitgave van 1983, waarin hij de column van mediasocioloog 'Prof. Dr. Joseph Ischias' in stripformaat uitbracht (ditmaal ondertekend als "Weedebee"). Deze afleveringen werden in dezelfde naïeve en niet-pretentieuze stijl als Remco Campert's cartoons eind jaren '70 gemaakt.

Prof Dr. Joseph Ischias by Bie
Prof. Dr. Joseph Ischias (1983)

Een ander staaltje van De Bie's afkeer van strips kon worden gezien in een aflevering van hun tv-show uit 1984. Hier speelde De Bie stripauteur Hubert Jegemans, alias Hujé. "Hujé" werd afgeschilderd als de auteur van stripalbums als 'Carnaval der Ontzielden' (eigenlijk de titel van een 'Archie Cash'-boek door Malik) en 'De Blanke Neger' (eigenlijk een 'Blondie en Blinkie'-titel van Jijé) en verdedigt het racisme, geweld en seks in zijn werk. Naarmate het interview vordert begint de perverse artiest met het Belgische accent te kwijlen over zijn zieke fantasieën. Ondanks het feit dat dit personage slechts één maal verscheen dook hij toch op in het Van Kooten en De Bie fotoboek 'Ons Kent Ons' (1993).

Wim de Bie as Hujé
Wim de Bie als striptekenaar Hujé (7 maart 1984)

Toen Van Kooten en De Bie na 34 hun vaste samenwerking stopzetten, richtte Wim de Bie zich aanvankelijk op een solocarrière bij de VPRO. Hij maakte enkele nieuwe satirische programma's, waarvan die in samenwerking met Annet Malherbe het best geslaagd zijn. Zijn unieke chemie met Van Kooten werd desondanks toch gemist. De Bie heeft aanleg voor nieuwe technologie en was één van de eerste Nederlanders met een eigen weblog, het Bieslog, dat hij van 2001 tot 2008 bijhield. In 2010 werd hij benoemd tot Nationale Mental Coach met de bedoeling om de "coachcultuur" op de hak te nemen. Hij geeft nog altijd zijn mening over dagelijkse gebeurtenissen via zijn Twitter account.

Wim de Bie bezocht in maart 2012 Galerie Lambiek in Amsterdam om het boek 'Colonel Baxter's Dutch Safari' van de Britse cartoonist Glen Baxter te presenteren, een man die hij enorm bewondert.

Bie and Glen Baxter
Glen Baxter en Wim de Bie in Galerie Lambiek op 23 maart 2012

www.kootenbie.nl

Engelse biografie in de Comiclopedia
Register van tekenaars