Stripgeschiedenis

IJf Blokker

Bakken aan de Bar, by IJf Blokker

IJf Blokker is een Nederlands komiek, tv-presentator, zanger en drummer. Hij is vooral bekend als het tv-typetje Barend Servet, die zijn oorsprong vond in een reeks satirische maar zeer controversiële shows bedacht door Wim T. Schippers, Gied Jaspars, Ruud van Hemert en Wim van der Linden. Op het hoogtepunt van hun beruchtheid publiceerde Blokker enkele krantenstrips, zoals 'Bakken aan de Bar' (1978), 'Piraat Platzak' en 'Joep', geschreven door tv-metgezel Harry Touw. Hoe eenvoudig ze ook mogen lijken, ze hebben een zekere charme en blijven interessant als curiosa.

Jonge jaren
IJf Blokker werd op 2 september 1930 in Den Helder geboren. Als kind hield hij van de strip 'Gijsje Goochem' (1930-1941, 1950-1953) door Jacobus Grosman. Toch leek hij aanvankelijk eerder voorbestemd muzikant te worden. Hij studeerde slagwerk aan de Amsterdamse Muziekschool en drumde in verschillende Nederlandse en Duitse klassieke orkesten. Hij deelde zijn inzichten met andere beginnende artiesten. Eén van hen was Jan Keizer, later de leadzanger van de band BZN.

Bakken aan de Bar, by IJf Blokker

Wim T. Schippers
Blokker was nog volslagen onbekend toen de conceptuele kunstenaar Wim T. Schippers contact met hem opnam. Schippers was berucht vanwege de tv-show 'Hoepla!' (1967), een variétéprogramma van de VPRO dat hij in samenwerking met Willem de Ridder, Hans Verhagen en regisseurs Gied Jaspars, Trino Flothuis en Wim van der Linden bedacht had. Het format was echter zeer experimenteel. Alle segmenten waren op een psychedelische manier aan elkaar verweven, vaak op muziek van Frank Zappa, Jimi Hendrix en Soft Machine. Tegencultuur en rockmuziek waren terugkerende onderwerpen. Muzikale optredens werden afgewisseld met interviews, reportages en pure waanzin. Oudere kijkers raakten in de war, maar jongeren waren er verzot op. 'Hoepla' werd berucht als het eerste tv-programma waarin een naakte vrouw te zien was: Phil Bloom. Het schandaal haalde wereldwijd de krantenkoppen. Talloze kijkers waren woest en velen zeiden hun omroepabonnement op. Maar in de volgende aflevering verscheen Bloom met nog minder aan dan ervoor. Er verscheen een tekst op het scherm die kijkers uitdaagde "te bellen in geval van klachten". En dat deden ze. Er werden vragen gesteld in het Nederlandse parlement en 'Hoepla' werd onmiddellijk afgevoerd. Slechts drie afleveringen waren uitgezonden.

Barend Servet
In 1971 wilde Schippers een nieuw programma voor dezelfde omroep maken, met bijna hetzelfde productieteam, aangevuld met regisseurs Ellen Jens en Ruud van Hemert. 'De Fred Haché Show' (1971-1972) was opnieuw een variétéshow, ditmaal gepresenteerd door Fred Haché (gespeeld door Harry Touw) en zijn assistent Barend Servet (gespeeld door IJf Blokker). Later werd nog een ander memorabel personage geïntroduceerd: Sjef van Oekel, gespeeld door Dolf Brouwers. Barend Servet had verschillende uitspraken die catchphrases werden, zoals "als het ware", "pollens" (een nonsensikale krachtterm), "ik word een peu nerveu" en "verdomd interessant, maar gaat u verder". Blokker nam ook enkele muzikale singles op in de gedaante van zijn personage: 'Waar moet dat heen, hoe zal dat gaan?' (1973), 'Pollens, wat een heisa' (1973) en 'Hoe kan dat nou?' (1973). Barend Servet kreeg algauw zijn eigen spin-off show, 'De Barend Servet Show' (1972-1973), net als Sjef van Oekel met 'Van Oekel's Discohoek' (1974-1975).


IJf Blokker, als Barend Servet, werd door Theo van den Boogaard getekend in het eerste stripverhaal rond Sjef van Oekel (1973).

Controverse
Al deze tv-programma's waren rond hetzelfde concept opgebouwd. Een schijnbaar voorname tv-presentator praatte verschillende muzikale nummers, comedy acts en reportages aan elkaar. Alle presentatoren werden behandeld alsof ze echte personen waren in plaats van acteurs, wat veel oudere kijkers in de war bracht. Iedereen die zonder voorkennis afstemde dacht dat het om een gewone variétéshow ging. Er was echter altijd minstens één controversieel incident in scène gezet. Fred Haché, Barend Servet of Sjef van Oekel sloegen vanwege de chaos af en toe in paniek of verloren hun zelfbeheersing. Personages scholden, wat destijds op radio of tv nog nooit vertoond was. Een andere Nederlandse tv-primeur waren hondendrollen, die in het programma als vorm van comedy gebruikt werden. Van Oekel, die vaak riep dat hij "niet goed werd", gaf ooit over in een fietstas. Een andere controversiële aflevering toonde een man die in kostuum verscheen, maar zonder broek, zodat kijkers een blik op zijn genitaliën werd gegund. Religieuze kijkers voelden zich beledigd door een aflevering waarin God werd geïnterviewd over de mensheid. Maar de meest besproken uitzending vond plaats op 14 december 1972, toen Barend Servet een actrice interviewde die verkleed was als koningin Juliana. De monarch werd voorgesteld terwijl ze spruitjes schoonmaakte "omdat de gewone volksmensen doen dat ook doen, en ik vind het gewoon leuk om te doen." Desondanks gooide ze het eten achteraf gewoon weg. De pseudo-Juliana bestelde vervolgens alcohol en stuurde Servet weg toen hij haar vroeg "aan welke kant zij zou staan als de republiek werd uitgeroepen?" Opnieuw zeiden heel wat VPRO-leden hun abonnement op en werden er kamervragen gesteld. Blokker werd andermaal slachtoffer van heel wat boze telefoontjes, waaronder een bommelding. Cultuurminister Piet Engels nam bijna zendtijd van de VPRO af omdat de omroep deze majesteitsschennis had toegestaan, maar uiteindelijk kwamen ze er met een waarschuwing vanaf.

Al deze programma's schokten de Nederlandse samenleving en waren ook in Vlaanderen onderwerp van debat. Veel kijkers waren verontwaardigd dat zulke choquerende vunzigheid op de publieke omroep was toegestaan. Vanzelfsprekend verkregen zowel de shows als de personages met gemak een cultstatus, vooral bij jongeren. Een halve eeuw later zijn het nog steeds legendarische uitzendingen, zij het ietwat gedateerd. Maar hun historische impact kan niet onderschat worden. Ze verlegden de grenzen van het toelaatbare op televisie. De VPRO verkreeg een onverwoestbare reputatie als zender die de experimenteelste en meest subversieve tv-shows uitzendt. Nederlandse televisie in het algemeen werd wereldwijd berucht omdat het ongecensureerd dingen uitzond die andere landen niet zouden durven. Vandaag wordt Nederland nog altijd met controversiële en vaak obscene televisieshows geassocieerd. Zoals bij elk stereotype is dit natuurlijk een kwestie van perceptie. De erfenis van Schippers' shows is al even dubbel. Het ruimde baan voor aanstootgevende en af en toe geniale komieken als Youp Van 't Hek, Paul de Leeuw, Arjan Ederveen & Tosca Niterink, Bart De Graaff, Hans Teeuwen en Theo Maassen. Maar het inspireerde ook meer laag-bij-de-grondse shows die op schok en gebrek aan ethiek teren.

Piraat Platzac, by IJf Blokker

Bakken aan de bar
In de jaren 1970 werd er rond Schippers' tv-shows heel wat merchandising gemaakt, waaronder muzikale singles, boeken en... strips. In 1976 maakte Schippers samen met Theo van den Boogaard een vedettestrip rond Sjef van Oekel. Harry Touw en IJf Blokker publiceerden ook een strip, 'Bakken aan de Bar' (1978), die in De Nieuwe Revu verscheen. Het was een gagstrip waarbij Touw schreef en Blokker de tekeningen verzorgde. In tegenstelling tot de 'Sjef van Oekel'-strip had 'Bakken aan de Bar' niet henzelf in de hoofdrol. Het was eerder een doorsnee strip over lukrake personages en melige woordspelingen. De tekeningen waren erg rudimentair en het was duidelijk dat Blokker het meer voor de lol deed. In 1978 gaf Strengholt Televideo BV een verzamelboekje in oblongformaat uit, in 1983-1984 gevolgd door drie pocketboekjes bij Espee van Ger van Wulften.


Blokker's bijdrage tot 'Tegenaanval'.

Andere strips
Tijdens de jaren 1980 creëerde Blokker een andere gagstrip, 'Piraat Platzac', met een eenogige piraat in de hoofdrol en viermaal per jaar verscheen in Willemsoordjournaal, een lokaal blad uit de omgeving van Den Helder, Voor Proost, een vakblad van de cateringindustrie, maakte hij de wekelijkse cartoon 'Joep'. Allen waren gemaakt in samenwerking met Touw. In 1985 was Blokker één van vele tekenaars die een bijdrage leverde aan 'Tegenaanval' (De Lijn, 1985), een protestbundel op initiatief van Patty Klein. Het boek sprak zich uit tegen de veroordeling van striptekenaar Wim Stevenhagen die weigerde zijn dienstplicht te vervullen. In de vroege jaren 1990 bracht het uitgeverslabel Amice twee extra moppenboekjes door Touw en Blokker uit onder de titels 'Doortrekkeeee' (1990) en 'Doorspoeleee!!' (1992). Als stripliefhebber interviewde IJf Blokker tijdens de jaren 1970 en 1980 striptekenaars tijdens evenementen van Het Stripschap. In 2007 werd Blokker gevraagd een nieuw label te ontwerpen voor een speciaal verzamelaarsbier voor de Belgische brouwerij Achouffe. Zelfs als tachtiger post Blokker nog altijd webstrips op zijn Facebookpagina. Eén ervan, 'De Bourgondiërs', is gebaseerd op Jo Aggenbach en haar echtgenoot Bert. Aggenbach is een journalist en filmcriticus voor Den Helder Actueel. Blokker ziet hen als levensgenieters, wat ook de titel verklaart. In juli 2019 werden alle afleveringen gebundeld en in boekvorm uitgegeven. Een deel van de opbrengst werd aan het lokale zorgcentrum de Hospice geschonken.


De Bourgondiërs

Latere tv-carrière
Later in zijn carrière wist Blokker te vermijden alleen nog maar als Barend Servet gezien te worden. Hij speelde in verschillende tv-shows, toneelstukken, hoorspelen en films mee en werkte mee aan Nederlandse nasynchronisatie van buitenlandse kinderseries. Tussen 1980 en 1983 presenteerde de acteur afwisselend met Adeline van Lier de natuurdocumentairereeks 'Puur Natuur' op de VPRO. Het programma besteedde niet alleen aandacht aan flora en fauna, maar ook aan biologische landbouw en veeteelt. Blokker speelde de verlegen meneer Smit in de kinderserie 'Mevrouw Ten Kate' (1987-1991), uitgezonden in wat later tot 'Villa Achterwerk' zou uitgroeien.


Harry Touw en IJf Blokker, door Blokker getekend voor de cover van de 'Bakken aan de bar' compilatie.

Engelse biografie in de Comiclopedia
Register van tekenaars

(Tekst door Kjell Knudde.)