Stripgeschiedenis

Eppo Doeve


'Mannetje Bagatel'

Eppo Doeve was een Indonesisch illustrator en cartoonist die zijn jeugd onder Nederlands koloniaal bestuur doorbracht in zijn geboorteland, maar tijdens zijn volwassen leven grotendeels in Nederlands woonde. Hij was een politiek cartoonist en illustreerde vele boekcovers, advertenties en Nederlandse bankbiljetten. Doeve ontwikkelde ook een gerenommeerde reputatie als schilder. Als striptekenaar bedacht hij twee tekststrips ('Het Mannetje Bagatel', 1946, en 'Kleine Isar, de Vierde Koning', 1962), op tekst van romanschrijver Bertus Aafjes. De veelzijdige tekenaar kon rekenen op veel waardering van collega's, hoewel hij nooit enige academische kunstopleiding had genoten.

Mannetje Bagatel, by Eppo Doeve

Vroeg leven
Joseph Ferdinand Doeve werd op 2 juli 1907 geboren in Bandoeng, Indonesië (destijds nog Nederlands-Indië). Hij was de zoon van een ambtenaar. Doeve's beide ouders waren Nederlands, maar van multiraciale afkomst. Hij studeerde aan de Katholieke Ursulinenzusters School en besloot hierna argonomie te studeren aan de Landbouwhoogeschool in Wageningen. Al op jonge leeftijd toonde Doeve artistiek talent. Zo werd hij ooit gevraagd om voor een lokaal theater in Bandoeng een filmposter te ontwerpen. Toch vond hij zijn grafisch talent niet zo uitzonderlijk en droomde meer van een leven als theeplanter.

Verhuizing naar Nederland
Na een lange reis kwam Doeve in Nederland aan waar hij verschillende illustraties maakte voor het blad van het Wagenische Studentencorps. Helaas vond in 1929 de Beurscrash op Wall Street plaats, met een zware wereldwijde economische crisis als gevolg. De Grote Depressie veroorzaakte ook de instorting van de Indonesische theemarkt, wat Doeve's levenspad volledig veranderde. Gezien zijn liefde voor Nederland wilde hij er blijven en koos daarom voor een grafische carrière. Hij had al wat klussen gedaan voor het Amsterdamse advertentiebureau De la Mar en bleef ook nu advertenties voor hen te illustreren.

Carrière als illustrator
In 1933 werd Doeve een politiek cartoonist voor het blad De Groene Amsterdammer. Na drie jaar verhuisde hij als freelancer naar De Haagsche Post. Zijn illustraties verschenen eveneens in De Radiobode, het officiële blad van de Nederlandse radio-omroep AVRO. Eén van zijn collega's aldaar was Eelco ten Harmsen van der Beek, van wie hij een heleboel waardevolle vaardigheden leerde. Doeve illustreerde afgewisseld met Henk Gijsbers en Henk Albers de 'Paul van Vlaanderen' reeks. Zijn grafische werk verscheen ook in Het Handelsblad en De Telegraaf, en na de Tweede Wereldoorlog verder in Vrij Nederland. Zijn langste samenwerking was met Elseviers Weekblad (later Elsevier), waarvoor hij van 1946 tot zijn dood in 1983 cartoons maakte.


Advertentie voor de Melkbrigade uit 1960. Nederlandse sportkampioenen en enkele mediasterren worden ingezet om het drinken van melk te bevorderen. In de rechterhoek bovenaan herkenen we Marten Toonder en Joop Geesink.

Doeve ontwierp muurschilderingen, toneelsets en kostuums, postzegels, portretten, schilderijen en beeldhouwwerken. Hij maakte prachtige advertentieposters voor verschillende bedrijven. Twee van de beroemdste waren de ober die een serveerblad met Heineken bier draagt en een tekening met pinguins voor de Amsterdamse dierentuin Artis. Doeve's tekeningen fleurden de covers van vele Prisma pocketromans op. Toch kenden de meeste Nederlanders tijdens de jaren 1950 hem als de ontwerper van een nieuwe reeks briefgeld. Elk bankbiljet toonde het hoofd van een beroemd historisch figuur uit de Nederlandse geschiedenis, zoals Hugo De Groot (10 gulden), Herman Boerhaave (20 gulden), Christiaan Huygens (25 gulden), Desiderius Erasmus (100 gulden) en Rembrandt van Rijn (1000 gulden). Later in zijn leven ontwierp Doeve zelfs parodieën op deze briefjes met de hoofden van voetbalkampioen Johan Cruyff of Zwarte Piet. Doeve was een buitengewoon grafisch talent, ondanks het feit dat hij nooit naar de kunstacademie was geweest. Hij was ambidexter en kon zelfs, indien nodig, ondersteboven tekenen. Doeve ontving zoveel opdrachten dat hij zich nooit zorgen hoefde maken over zijn inkomen. Het enige nadeel was dat hij meestal voor andere mensen werkte, in plaats van eigen werk te maken.

Mannetje Bagatel, by Eppo Doeve
Originele strook van 'Mannetje Bagatel' met rasteraanwijzingen.

Strips
Doeve maakte ook twee strips op tekst van schrijver en dichter Bertus Aafjes. In 1946 verscheen hun sprookjesstrip 'Het Mannetje Bagatel' in De Volkskrant. Het liep van 4 juni tot 7 oktober 1940 (vanaf 17 september onder de titel 'Bagatel's Kinder-cabaret'). Doeve en Aafjes keerden veertien jaar later terug naar het stripmedium met 'Kleine Isar, de Vierde Koning' (1962) in Elseviers Weekblad. 'Kleine Isar' was een kerststrip over Isar, de vierde koning die nooit in het verhaal van de Drie Koningen vermeld werd. Terwijl Balthasar, Melchior en Caspar op tijd zijn om het pasgeboren kindje Jezus te vinden, arriveert Isar tot zijn grote frustratie altijd te laat bij elke belangrijke gebeurtenis. Doeve was niet de enige stripauteur voor wie Aafjes verhalen schreef. In 1948 werkte hij ook samen met Piet Worm. Tussen 1963 en 1979 verscheen 'Kleine Isar' verschillende malen in boekvorm. Het verscheen ook in het Belgische stripblad Ohee (nummers 36-37, 1963) en in Samedi Jeunesse onder de titel 'Isar - Le Petit Roi Mage' (1964).


'Kleine Isar'.

Mediacarrière
Door zijn verschijningen op radio, televisie en in gedrukte media was Eppo Doeve bij het grote publiek één van de meer herkenbare grafici. Hij werd vaak uitgenodigd om tijdens live uitzendingen van televisiespelprogramma's als 'Telemimiek', 'Eén van de Acht' en 'Sterallures' tekeningen te maken. Samen met schrijver Alexander Pola (deel van het team in de satirische televisieshow 'Farce Majeure') verscheen Doeve in afleveringen van de NCRV nieuwsprogramma's 'Attentie' (1957-1968) en 'Hier en Nu' (1967-1996), waar Pola een "politieke fabel" vertelde, terwijl Doeve zijn verhaal illustreerde.


Cartoon voor Elseviers Weekblad (1978).

Erkenning
Vrij ongewoon voor een autodidact won hij ook verschillende prijzen voor zijn werk. In 1955 ontving hij de National Outdoor Advertising Award en in 1973 werd hij geridderd in de Orde van Oranje-Nassau.

Invloed en nalatenschap
Doeve overleed op 11 juni 1981 op 73-jarige leeftijd. Hij stond in hoog aanzien onder collega-artiesten en had een sterke invloed op mensen als Marten Toonder, Rudy van Giffen, Jan Kruis, Martin Lodewijk, Peter van Straaten en Fiep Westendorp. Voor geïnteresseerden in zijn leven en carrière is het boek 'Ter Herinnering Eppo Doeve' (1907-1981) door Jop Euwijk warm aanbevolen.

Eppo Doeve

Engelse biografie in de Comiclopedia
Register van tekenaars

Berichten over Eppo Doeve op De Rommeldamsche Courant