Stripgeschiedenis

Albert Hahn Junior

Hitler, by Albert Hahn jr. 1933
Deel van een spotstrip over Hitler, in 1933 in de Notenkraker gepubliceerd.

Albert Hahn Jr. was één van de belangrijkste tekenaar van spotprenten voor het satirische weekblad De Notenkraker. Hij produceerde tijdens de jaren 1920 en 1930 ook propagandatekeningen voor de sociaal-democratische partij SDAP. Hij was de stiefzoon van de tekenaar Albert Hahn.

Jonge jaren
Hij werd op 10 september 1894 in Amsterdam geboren als Albert Pieter Dijkman. Zijn biologische vader was Albert Pieter Dijkman Sr., een typograaf die de jonge Albert Hahn als zijn leerling had. Dijkman Sr. was een zware drinker en zijn huwelijk met Emma Robijns eindigde in een scheiding. Vanaf ongeveer 1898 nam Albert Hahn Emma en haar kinderen onder zijn hoede, waaronder de jonge Albert Pieter. Albert en Emma trouwden in 1911, waardoor Albert Hahn officieel stiefvader werd van Albert Pieter Dijkman. Albert Pieters familienaam werd in mei 1922 officieel veranderd in Hahn Dijkman.

Vroege carrière en opleiding
Albert Pieter toonde net als zijn stiefvader artistiek talent en kreeg zijn opleiding aan de Kunstnijverheidsschool Quellinus in Amsterdam. Hij behaalde zijn Middelbaar Onderwijsakte in "decoratief tekenen" (1914) en "rechtlijnig tekenen" (1916). Zijn stiefvader was ook een belangrijke leermeester. Regelmatig hielp Hahn Jr. zijn vader met zijn tekeningen voor het satirische weekblad De Notenkraker en het propagandawerk voor de sociaal-democraten, waaronder zijn politieke poppentheater. Hij werd op 15 september 1912 zelf lid van de socialistische partij SDAP. Tegen 1915 publiceerde hij zijn eerste solotekeningen in zowel De Nieuwe Amsterdammer en De Notenkraker. Deze ondertekende hij met "A. Poussin". "Poussin" is het Franse woord voor "kuiken", een subtiele verwijzing naar zijn stiefvaders naam ("haan"). Hij ondertekende later voornamelijk met "Hahn Jr."

Cover for De Notenkraker, by Albert Hahn jr. 1935Notenkraker cover by Albert Hahn Jr

De Notenkraker
Tussen 1914 en 1948 werkte Hahn Jr. als tekenleraar voor de MULO en de Industrieschool van de Maatschappij voor de Werkende Stand. In zijn vrije tijd illustreerde hij boeken voor uitgever Jacob van Campen. Na de dood van Albert Hahn Sr. in 1918 werd Hahn Jr. huistekenaar bij De Notenkraker en bleef dit tot het laatste nummer in 1936. Zijn werk verscheen onder hoofdredacteur A.M. de Jong naast dat van tekenaars als Leendert Jordaan, George van Raemdonck, Tjerk Bottema en Albert Funke Küpper. Hahn maakte een duizendtal politieke tekeningen voor het weekblad, waarvan vele in de vorm van tekststrips. Hoewel De Notenkraker oorspronkelijk de monarchie en de kapitalisten viseerde, veranderde de toon na de Eerste Wereldoorlog. De idealen van het internationale socialisme lagen in duigen en het blad viel nu ook extreemlinkse partijen aan die zich van de SDAP hadden afgescheiden, evenals de opkomende nationaal-socialistische beweging. Vooral na Hitlers verkiezing tot Duits Rijkskanselier in 1933, publiceerde het blad vele anti-nazi-strips en cartoons. Tijdens deze politiek turbulente periode leverde Albert Hahn Jr. de meeste van zijn bijdragen. Het laatste nummer van De Notenkraker verscheen op 11 juli 1936. Het blad kwam de dood van haar belangrijkste tekenaar, Funke Küpper, nooit te boven.


Illustratie voor 'Tijl Uilenspiegel'.

Andere activiteiten
Veel tekeningen van Hahn Jr. voor de Notenkraker verschenen ook in buitenlandse bladen, zoals Der Sozialdemokrat, Der Kuckuck en Arbeiter-Zeitung in Oostenrijk en Het Volksblad in België. Tussen 1932 en 1934 maakte hij verder coverillustraties voor De Bijenkorf, een kindermaandblad onder redactie van de Amsterdamse leraar Fred Berens. De tekenaar ontwierp posters, kalenders en brochures voor de SDAP en het Nederlands Verbond van Vakverenigingen (NVV). Hij leverde ook illustraties en coverontwerpen voor heel wat boeken, zoals uitgaven van 'Tijl Uilenspiegel' door Charles De Coster (1927), 'Christuslegenden' door Selma Lagerlöf (1929), 'Don Quichotte' van Cervantes (1931) en 'De Historie van Doctor Johannes Faustus' door René de Clercq (1931). In het begin van de jaren 1930 illustreerde hij een aantal humoristische kaartspelen voor de Amsterdamse diamanthandelaar J.K. Smit & Zonen. Hij stelde ook cartoonbundels samen, waaronder één met cartoons over partijleider Pieter Jelles Troelstra ('Troelstra in de karikatuur', 1920) en twee met werk van zijn stiefvader: 'Prenten van Albert Hahn sr.' (1928) en 'Schoonheid en Samenleving' (1929). Hahn Jr. sprak regelmatig in het openbaar over het werk van Hahn Sr. en karikaturen in het algemeen.

De Bijenkorf, cover by Albert Hahn Jr. 1934De Bijenkorf, cover by Albert Hahn Jr. 1934

Samen met A.M. de Jong richtte hij het politieke cabaret De Notenkraker (1936) op, waarvoor hij de decors ontwierp. Hij deed dit ook voor De Valreep, een soortgelijk cabaret dat in 1946 werd opgericht als propagandamiddel voor de nieuwe arbeiderspartij PvdA. Zowel na de Eerste als de Tweede Wereldoorlog sympathiseerde hij met het lot van Oostenrijkse arbeiderskinderen. Hij schetste de omstandigheden waarin zij leefden (1921) en in 1947 ijverde hij voor het transport van Oostenrijkse kinderen naar Nederland. Hij werd op 27 september 1949 uitgeroepen tot ereburger van Wenen.

Zwaar gedesillusioneerd na de Tweede Wereldoorlog, werden Albert Pieter Dijkmans laatste jaren vertroebeld door slecht zicht en geestesziekte. Hij overleed op 23 januari 1953. Hij was een invloed op Oscar de Wit.

Engelse biografie in de Comiclopedia

Register van tekenaars

(Tekst door Bas Schuddeboom)