Stripgeschiedenis

Margreet de Heer

Religie in Beeld by Margreet de Heer
'Religie in Beeld'.

Margreet de Heer is een Nederlandse stripmaker, en een van de voornaamste promotors van dit medium. Hoewel ze is opgeleid als theoloog, begon ze haar stripcarrière in the Nederlandse small-press scene van de late jaren '90. Zo maakte zij onder meer de autobiografische serie 'Kinderleed Komix'. Met vaste strips voor een aantal tijdschriften, zoals 'Mijntje' (2004-...), 'Isa' (2004-2008) en 'Stella' (2005-2008, 2012-2013) werd de weg geplaveid voor haar doorbraak als professioneel stripauteur. Ze ontwikkelde zich geleidelijk tot een maker van stripreportages over veelal filosofische onderwerpen, waarin zij zelf de hoofdrol vervult. Dit leidde tot de informatieve boekenreeks '... In Beeld' (sinds 2007), die ze in nauwe samenwerking samenstelde met haar man, inkleurder en soulmate Yiri T. Kohl. De boeken geven een toegankelijke en humoristische kijk op onderwerpen als filosofie, religie, wetenschap, wereldheerschappij en liefde, en werden vertaald in het Engels, Portugees en Koreaans. Als de originele redacteur van de Lambiek Comiclopedia (2000-2005) deed ze een ruime kennis op van de Nederlandse strip en ontwikkelde ze een scherp oog voor jong talent, dat ze heeft begeleid via haar eigen label Senoeni en het online platform Daily Danger. Haar vele initiatieven en haar talent om ingewikkelde materie inzichtelijk te maken via strips resulteerde in 2017 tot haar benoeming als Stripmaker des Vaderlands. in deze functie heeft zij zich vooral toegelegd op de promotie van strips in het onderwijs.

Jonge jaren en invloeden
Margreet de Heer werd op 27 oktober 1972 geboren in Leiden en groeide vervolgens op als de dochter van twee dominees van de Nederlands Hervormde Kerk in verschillende plaatjes in het noorden van Nederland. Ze vertrok in 1990 naar Amsterdam, waar zij eerst korte tijd op de Filmacademie zat om daarna aan de universiteit een studie Theologie te volgen. Van 1994 and 1996 verbleef ze als uitwisselstudent in het Schotse Edinburgh. Na haar terugkeer begon haar hobby, striptekenen, serieuzere vormen aan te nemen en vond ze een plekje in De Zwarte Handel, de stripstudio van Maaike Hartjes. De Heer rekent Hartjes als één van haar belangrijkste artistieke invloeden, samen met Michiel van de Pol, Bill Watterson, Scott McCloud en 'Van Nul tot Nu' door Thom Roep en Co Loerakker. Ze publiceerde haar eerste smallpress stripboek, 'Misc. I' in 1999. Dit werd al gauw gevolgd door 'How To Get Over Your Ex?'.

Lambiek webteam
Margreet met het Lambiek webteam in augustus 2004.

Lambiek
Rond dezelfde tijd rondde zij haar studie theologie af. Maar ze zag geen "roeping" in de kerk en besloot verder te gaan in de wereld van de strip. Ze vond precies wat ze zocht in de Amsterdamse stripwinkel Lambiek, waar ze vijf jaar lang werkte als webredacteur en -designer van de Engelstalige Comiclopedia in samenwerking met Bas Schuddeboom en een hele reeks stagiaires. Ook stond ze aan de wieg van het overzicht van de Nederlandse stripgeschiedenis. Dit alles onder toeziend oog van Lambieks eigenaar Kees Kousemaker, met wie ze in 2005 eveneens het (papieren) naslagwerk 'De Wereld van de Nederlandse Strip' samenstelde. Margreet noemt deze periode aan de "Kousemaker Academie" als de fundering van haar verdere carrière.

Kinderleed Comix Kinderleed Comix

Kinderleed Comix / Senoeni
Tijdens deze periode bleef ze ook hard doorwerken aan haar stripwerk. In de herfst van 2002 begon ze met 'Kinderleed Komix', een serietje van zeven stripboekjes over haar recente ervaringen als stiefmoeder. In het jaar daarop begon ze haar eigen label Senoeni Comics Productions, waaronder ze niet alleen haar eigen werk uitbracht, maar ook dat van kinderen die talent en interesse voor het stripvak hadden. Door de financiële crisis werden papieren boekjes te duur om te maken, waarna ze tussen 2008 en 2011 nog enige jaren jong talent heeft gecoacht via de website Daily Danger. Onder de vele namen die zij begeleid heeft bevinden zich Wouter Goudswaard, Daniël Arruda Massa, Pim Steinmann, Aimée de Jongh, Emma Ringelberg, Melanie Kranenburg en Jonathan van Engelenhoven. Senoeni Productions bracht ook de collectieve boekuitgaven 'Strips in Stereo - Bootleg' (2006) en 'Sprookjes in Strookjes' (2006) uit, waarin respectievelijk liedjes en sprookjes "verstript" werden.

Isa, by Margreet de Heer
'Isa'.

Isa / Mijntje
Uiteindelijk vonden Margreets strips ook hun weg naar tijdschriften. Allereerst in het meidenmagazine Yes, waarin ze tussen 2004 en 2008 de strip 'Isa' publiceerde. Tussen 2005 en 2008 stond ze eveneens op de achterkanten van het Malmberg-blad Flo' met 'Het Dagboek van Stella'. Een iets oudere Stella keerde in 2012-2013 terug in het tijdschrift Hoe Overleef Ik? van Francine Oomen. Beide strips geven een humoristische kijk in het dagelijks leven met al zijn zorgen van een jonge meid. Margreets langstlopende stripfiguur is de vrijgevochten 'Mijntje', die vanaf de lente van 2004 in Zij aan Zij, een blad voor lesbiennes, wordt gepubliceerd. 'Mijntje' is het eerste (en enige) biseksuele Nederlandse stripfiguur.

Mijntje by Margreet de Heer
'Mijntje'.

Andere strips in de jaren 2000
Verder schreef en tekende ze enkele korterlopende series, zoals 'Robin en Julie' voor het Vlaamse blad Farfelu (2006-2008), 'Rens & Gevoelens' voor Mens & Gevoelens, het blad van Margreet Dolman (2006), en 'Babytalk' voor VivaMama (2007-2008). Haar figuurtje 'Roos' verscheen op niet-lief.nl, een website voor fetishbenodigdheden, terwijl 'Shrooma' reclame maakte voor "magic mushrooms" op wholecelium.com. Daarnaast werd ze ingehuurd als schrijfster voor bladen als Jippo ('Nino & Nena' met Floris de Smedt), Okki ('Okki', met tekeningen van Adrie Janssen en andere leden van Tekenteam) en National Geographic Junior ('Stuntelman', tekeningen door Sander de Fouw), en was ze in te huren als cartooniste tijdens conventies en bestuursvergaderingen.

War on Terror, by Margreet de Heer
Fragment uit Margreet stripje over de "War On Terror".

Vanaf 2006 verscheen haar werk ook in de krant. Allereerst de autobiografische serie 'Echt', die ze samen met vijf andere auteurs maakte voor NRC.Next. De andere betrokken auteurs waren Michiel van de Pol, Floor de Goede, Maaike Hartjes, Gerrie Hondius en Barbara Stok. Daarna verschenen tussen 2007 en 2010 maandelijkse stripverslagen over filosofische onderwerpen in het dagblad Trouw. Deze strips werden qua vorm en onderwerpkeuze de basis voor de manier waarop ze haar latere boeken voor uitgeverij Meinema heeft samengesteld.

Comics report by Margreet de Heer
Fragment uit een filosofische strippagina over de dood van Kees Kousemaker in 2010.

...In Beeld
In haar eerste boek neemt Margreet op een speelse wijze de westerse filosofie onder de loep. 'Filosofie in Beeld' werd in maart 2010 op feestelijke wijze gepresenteerd in Galerie Lambiek. Dit gebeurde op 25 februari 2011 ook met het vervolg, 'Religie in Beeld', waarin de vijf wereldreligies worden belicht. 'Wetenschappen in Beeld' volgde in oktober 2012, en 'Wereldheerschappij in Beeld' in 2015. Het voorlopig laatste deel in de serie was gelijk ook de meest persoonlijke: 'Liefde in Beeld' verscheen in 2017.

Philosophy: a Discography in Comics by Margreet de Heer
Philosophy: a Discovery in Comics.

De boeken werden lovend ontvangen voor de speelse en leesbare manier waarbij ze met ingewikkelde materie omspringen. De vaak gevoelige onderwerpen worden van verschillende kanten belicht, waarmee partijdigheid wordt vermeden. De auteur verweeft de informatieve gedeeltes met twijfels en persoonlijke gedachten via stripversies van zichzelf en haar echtgenoot. De boeken hebben inmiddels ook een internationaal publiek bereikt. Het filosofieboek werd in augustus 2012 als eerste in de Verenigde Staten uitgebracht door NBM Publishing als 'Philosophy: a Discovery in Comics'. In september 2013 verscheen eveneens 'Science: a Discovery in Comics', gevolgd door 'Religion: A Discovery in Comics' (2015). De boeken zijn ook in Brazilië en Korea uitgegeven.

Samenwerking met Yiri T. Kohl
Margreet de Heer werkt sinds 2008 nauw samen met haar echtgenoot, de striptekenaar, schilder en dichter Yiri T. Kohl, die behalve als klankbord ook dienst doet als de inkleurder van haar strips. Ook maken zij samen het stripje 'ZMan - De man van de straatkrant', waarvan afleveringen in StripNieuws en Stripglossy zijn verschenen. Margreet en Yiri zijn verder actief in de theaterwereld, onder andere met de kunsthappening Terra: Extremitas van het internationale toneelgezelschap FoolishPeople, en voor de theaterproducties op bijzondere locaties van het Friese WIG Producties. Ze nemen ook regelmatig deel aan de jaarlijkse zomercursussen aan de universiteit van Oxford. Van deze ervaringen wordt dikwijls in stripvorm verslag gedaan.

Latere strips
In 2013 maakte Margreet de Heer in opdracht van het Museum Meermanno in Den Haag een stripboek over 200 jaar Nederlandse Stripgeschiedenis. Ook heeft ze een eigen pagina in het vakblad Predikant & Samenleving, waarin ze als 'Dominee de Heer' (sinds 2012) een alternatieve versie van zichzelf presenteert die wél verder is gegaan in de theologie. Verder maakt ze sinds 2016 de historisch educatieve strip 'Zo Zat Dat' voor Wetenschap in Beeld en is ze sinds 2017 één van de cartoonisten van Quest Junior. Datzelfde jaar maakte ze ook strips over de Tien Geboden voor het boek 'Zodat Het Je Goed Gaat', waarin ook kortverhalen door Karel Eykman staan.

Promotie van strips
Op 12 oktober 2017 werd ze gekozen als 'Stripmaker des Vaderlands' (de andere kandidaten waren Robert van der Kroft, Pieter Hogenbirk en Maaike Hartjes). Over een periode van drie jaar vertegenwoordigt zij de Nederlandse strip in al haar facetten. Eén van haar hoofddoelen is het gebruik van strips in het onderwijs promoten. Samen met Bas Schuddeboom en leraar Nederlands Willard Mans stelde ze een gids samen met 55 Nederlandse en Vlaamse graphic novels die middelbare scholieren op de leeslijst kunnen zetten. Het boekwerkje werd op 7 november 2018 gepresenteerd in boekwinkel Scheltema in Amsterdam. Margreets resultaten kunnen in haar stripcolumn in Stripnieuws worden gevolgd. Vanaf september 2018 heeft ze eveneels een stripcolumn in het onderwijzersblad Van Twaalf tot Achttien.

Samenwerkingen met uitgeverij Personalia
Seb van der Kaaden van uitgeverij Personalia is een grote steun geweest voor diverse projecten van de Stripmaker des Vaderlands. Dit leidde tot meerdere samenwerkingen. Zo was Margreet gasthoofdredacteur van de zestiende editie van de Stripglossy (maart 2020), die volledig in het teken stond van het (afgelaste) Songfestival. Later dat jaar werkte ze mee aan de lancering van het nieuwe stripjeugdblad Jump, naar de gelijknamige strip van de Belgische tekenaar Charel Cambré. Het eerste nummer verscheen in september 2020. Het maandblad bestaat grotendeels uit vertaald buitenlands materiaal en een selectie oudere Nederlandstalige strips, waaronder Margreet eigen 'Dagboek van Stella'. Nieuw is het interview van de tienjarige hoofdredacteur Tim (de zoon van uitgever Van der Kaaden) met een van zijn helden. Margreet verwerkt het video-interview vervolgens tot een stripcollage van stills en illustraties.

Grafische bijdragen
In 2020 sloot zij zich bij 75 Nederlandse en Vlaamse striptekenaars aan om een grafische bijdrage te leveren aan het gratis collectieve stripboek 'Striphelden versus Corona' (Oogachtend, Uitgeverij L., 2020). Het boek is bedoeld om stripwinkels te steunen die twee maanden lang tijdens de lockdown hun deuren moesten sluiten op het hoogtepunt van de COVID-19 pandemie. 

Science: a Discography in Comics by Margreet de Heer
'Science: a Discovery in Comics' (klik voor een grotere versie).

margreetdeheer.com

Engelse biografie in de Comiclopedia

Register van tekenaars

(Tekst door Bas Schuddeboom)