Stripgeschiedenis

Elie Smalhout


Fragment uit een beeldverhaal over de Amsterdamse politiek in 1927, waaronder het bouwen van nieuwe arbeiderswoningen onder leiding van wethouder Floor Wibaut.

Elie Smalhout was een Nederlands graficus en illustrator. Gedurende een korte periode leverde hij cartoons en karikaturen aan het satirische weekblad De Notenkraker. Hij bracht een groot deel van zijn professionele leven door als tekenleraar in Amsterdam, terwijl hij in zijn vrije tijd tekeningen maakte voor socialistische en joodse organisaties.

Jonge jaren
Elias Smalhout werd op 23 september 1889 geboren in Amsterdam-Oost in een joods-orthodoxe familie van diamantarbeiders. Het leek er even op dat hij in zijn vaders voetstappen zou treden, toen hij werkte als leerling de diamantslijperijen van de Gebroeders Boas en Jacob Wolf Bottenheim. Tegelijkertijd (1903-1906) hielp hij de socialistische spotprenttekenaar Albert Hahn in zijn atelier. Hij voerde voornamelijk kleine klusjes uit, zoals tekenmateriaal voorbereiden, maar assisteerde vermoedelijk ook bij het inkten van sommige cartoons. Alhoewel Smalhout tot 1920 in de diamantindustrie actief bleef, koos hij uiteindelijk voor een artistieke carrière.

Socialistisch werk
Smalhouts vroege satirische tekeningen waren duidelijk geïnspireerd door Hahn, maar hij ontwikkelde later een persoonlijker stijl, gekenmerkt door humor, emotie, engagement and accuraatheid. Voornamelijk een autodidact, begon hij in de jaren 1910 tekenwerk voor de socialistische beweging te produceren. Tussen 1918 en 1921 publiceerde hij regelmatig tekeningen in het satirische weekblad De Notenkraker. Na de dood van Albert Hahn in 1918 verschenen Smalhouts tekeningen naast die van Leendert Jordaan, Albert Hahn Jr. en George van Raemdonck. Hij leverde verder bijdragen aan het Algemeen Weekblad voor Stad en Land en Het Jonge Volk. In de jaren erop maakte hij geregeld geïllustreerde verslagen van partijbijeenkomsten en portretten van prominente partijleden voor de sociaal-democratische krant Het Volk.


Politieke cartoon met communistenleider David Wijnkoop (jaren 1910?)

Tekenleraar
Smalhout werd door zijn vrouw aangemoedigd om zijn artistieke ambities verder na te jagen. In september 1920 schreef hij zich in aan de Rijksacademie voor Kunstnijverheid. Onder zijn medestudenten waren Jan Rot en Jo Spier. Smalhouts opleiding duurde tot 1926. Tijdens die zes jaren was zijn vrouw Bregtje Sombogaart als boekhouder bij de socialitische drukkerij De Vooruitgang (later De Arbeiderspers) broodwinnaar van de familie. Elie Smalhout werd uiteindelijk tekenleraar aan zowel de ambachtsschool voor de regio Alkmaar en de A.B. Davidschool voor jongens in Amsterdam. Smalhout organiseerde graag culturele uitstapjes voor de voornamelijk joodse leerlingen van de A.B. Davidschool en kondigde deze activiteiten met kleurrijke prenten aan. Hetzelfde deed hij voor de voetbalwedstrijden van de school. Vaak gebruikte hij voor deze tekeningen populaire tekenfilmfiguren als 'Mickey Mouse' van Walt Disney en 'Popeye' van E.C. Segar.

Verder artistiek werk
In zijn vrije tijd bleef hij tekenwerk produceren voor de sociaal-democratische zaak. Hij schilderde en ontwierp spandoeken, praalwagens voor de Dag van de Arbeid en verkiezingsparades, muurschilderingen en de decoratie van tableaux vivants. Voor de arbeiderspartij SDAP ontwierp hij de posters voor de Provinciale Staten-verkiezingen van 1927 en 1935 en de gemeenteraadsverkiezingen van 1935. Vanaf 1927 maakte hij regelmatig tekeningen voor De Fabrieksarbeider, een weekblad van een grote vakbond. Hij ontwierp verder portretten van bekende joods-Nederlandse mensen voor het blad De Vrijdagavond en tekenwerk voor De Joodsche Invalide en Koemie Orie, het blad van de marxistisch-zionistische arbeidersbeweging Poale Zion.

Sinds hij in 1918 de Spaanse griep opliep leed Elie Smalhout aan een hartziekte. Ondanks zijn zwakke gezondheid bleef hij doorwerken. Hij overleed echter kort voor zijn vijftigste verjaardag en drie weken na de Duitse invasie van Polen in 1939. Smalhout zag zichzelf als een ambachtsman en niet als een artiest. Meestal hield hij zich ver van zwaar politiek debat. Het zou kunnen verklaren waarom het tot 2004 duurde voordat er een overzichtstentoonstelling rond zijn carrière in het Vakbondsmuseum in Amsterdam werd gehouden, op initiatief van zijn dochter Eline. Veel van zijn tekeningen en andere kunstwerken bevinden zich in de collectie van het Joods Historisch Museum in Amsterdam. Zijn zoon was de bekende anesthesioloog en schrijver Dr. Bob Smalhout (1927-2015).


'De wasch in 't Huisgezin van Jans, Voorheen en Thans' (fragment uit een ander beeldverhaal met de sociaal-democratische Amsterdamse wethouders Floor Wibaut en Monne de Miranda in de hoofdrollen) (rond 1930).

Tekenwerk van Elie Smalhout op het Joods Cultureel Kwartier

Engelse biografie in de Comiclopedia

Register van tekenaars

(Tekst door Bas Schuddeboom)