Stripgeschiedenis

Joost Swarte

Jopo de Pojo by Joost Swarte

Joost Swarte is een Nederlands grafisch ontwerper, illustrator en architect en wereldwijd één van de beroemdste Nederlandse stripauteurs, ook al heeft hij niet veel daadwerkelijke strips gemaakt. Zijn bekendste stripwerk, zoals 'Jopo de Pojo', 'Anton Makassar' en 'Katoen en Pinbal' (1972-1979), werd tijdens de jaren 1970 gemaakt. Nadien werd hij veel bekender als illustrator en architect. Hij is een aanhanger van de "Klare Lijn" van Hergé en Edgar P. Jacobs, en ook de uitvinder van die term. Swarte tekent in een zeer beredeneerde, technisch precieze stijl met veel aandacht voor heldere kleuren en elegantie. Hij is verder mede-initiatiefnemer van tijschriften als Modern Papier en Scratches, evenals het Stripdagen Haarlem festival en het Hergé Museum in het Belgische Louvain-la-Neuve.

Modern PapierModern Papier

Swarte werd op 24 december 1947 in Heemstede geboren. Hij studeerde industrieel ontwerp in Eindhoven en vestigde zich uiteindelijk in Haarlem. In zijn studietijd, eind jaren 1960, maakte hij illustraties voor lokale Eindhovense bladen als De Andere Krant en Uit de Kunst. Swarte is een bewonderaar van stripmakers als Will Eisner, George McManus, George Herriman, Winsor McCay, Alain Saint-Ogan, Robert Crumb, Jay Lynch, Justin Green, Kim Deitch en Bill Griffith. Hoewel zijn voornaamste grafische invloeden klassieke meesters als Hergé en Jacobs zijn, liet hij voor het eerst van zich horen in de alternatieve stripbeweging van de jaren 1970. Hij lanceerde het blad Modern Papier, waarvan hij tussen 1971 en 1972 in eigen beheer tien nummers uitgaf. Behalve zijn eigen werk bevatte het blad ook bijdragen van Bill Bodéwes, Rob Figee, Evert Geradts, Bob Heiligers, Ever Meulen, Peter Pontiac, Jan Schoen, Mark Smeets, Jacques Verbeek, Sander Wissing en de toekomstige filmregisseur Dick Maas.

Caesar Soda by Joost Swarte
Caesar Soda? (1973)

In 1972 fuseerde Modern Papier met Tante Leny Presenteert, het eveneens invloedrijke Nederlandse undergroundblad van Evert Gerardts. Swarte publiceerde tot 1975 stripverhalen in Tante Leny en leverde verder bijdragen aan het undergroundblad Aloha (1971-1974), het nieuwsblad De Nieuwe Linie, het stripfanzine Inkt en de stripverzameling 'Cocktail Comix' (1973). In 1976 begon hij zijn samenwerking met het blad Furore van Piet Schreuders. Terugkerende personages in zijn verhalen zijn 'Jopo de Pojo' (een soort 'Kuifje' in vermomming), kunstexpert 'Anton Makassar', 'De Blauwe Berbers' en 'Caesar Soda'. Zijn werk bevat vele (grafische) verwijzingen naar klassieke Amerikaanse krantenstrips, Afrikaans-Amerikaanse filmclichés en bluesmuziek.

Jopo de Pojo by Joost Swarte

Swarte was nauw verbonden met de Real Free Press van Olaf Stoop. Hij maakte de illustraties in het boek 'De Papalagi' (1975), gebaseerd op het gelijknamige controversiële werk uit 1920 door de Duitse schrijver Erich Scheurmann, dat beschrijvingen van het Europese leven vanuit het standpunt van een stamhoofd uit Samoa bevatte. Alhoewel het als ware feiten werd gepresenteerd wordt het werk tegenwoordig als fictief beschouwd. Haar anti-technologie en pro-natuur standpunten pasten perfect binnen de hippiebeweging, wat in de jaren 1960 en 1970 tot hernieuwde populariteit leidde. Swarte maakte een moderne interpretatie van het werk met zijn personage Anton Makassar in de hoofdrol. Real Free Press bracht tijdens de jaren 1980 een collectie van Swarte-strips uit onder de titel 'Modern Art'. Swarte deed ook de vormgeving voor de Real Free Press uitgaven rond het werk van klassieke Amerikaanse krantenstriptekenaars als George Herriman en George McManus.

Katoen+Pinbal
Katoen + Pinbal (1973)

Swarte verkreeg vanaf 1972 een meer mainstream publiek via zijn coverillustraties voor Okki en Jippo, de schoolbladen van uitgeverij Malmberg. Tussen 1972 en 1979 publiceerden deze bladen ook zijn strip 'Katoen+Pinbal' over een clown, een antropomorfe hond en een muis. Flip Fermin maakte nog een extra verhaal met de personages voor een vakantieboek uit 1976. Swarte's illustraties zijn regelmatig in Vrij Nederland verschenen. Verder maakte hij voor dit blad de strip 'Dr. Ben Cine' (1978) en de rubiek 'Niet zo, maar zo' (1982-1990), een reeks met misleidende tekeningen.

Joost Swarte was één van de betrokken tekenaars bij de 'Toon en Toos Brodeloos' strip, die in 1976 door een team van zeven auteurs voor de VPRO-Gids gemaakt werd. Elke aflevering betrof een satirisch verhaal over één van de Nederlandse omroepstichtingen. Swarte maakte het verhaal over de AVRO, terwijl Evert Geradts (KRO), Aart Clerkx (VARA), Joost Troost (EO), Rob Gorter (NCRV), Harry Buckinx (VPRO) en Fred Julsing (TROS) de andere hoofdstukken voor hun rekening namen. De verhalen werden in 1976 in boekvorm verzameld door Drukwerk, de uitgeverij van Har van Fulpen.

 

Niet zo maar zo by Joost Swarte

Tijdens de jaren 1980 kreeg Swarte geleidelijk aan internationale erkenning. Al in 1974 publiceerde het Franse blad Charlie Mensuel al wat zijn werk en een paar jaar later publiceerde hij tevens in het Vlaamse weekblad Humo. Hij nam in 1980 deel aan de internationale stripshow Salon International de la Bande Dessinée in Angoulême en in 1984 werd een overzicht van zijn werk, 'Swarte, Hors Série', door Futuropolis gepubliceerd. Hij maakt regelmatig illustraties en covers voor het invloedrijke Amerikaanse blad The New Yorker (evenals de strip 'We'll Make It') en leverde bijdragen tot de stripbundels RAW en Little Lit van Art Spiegelman en Françoise Mouly. Zijn werk verscheen ook in het Italiaanse architectuurblad Abitare.

Modern Art by Joost Swarte

Gedurene zijn carrière bestudeerde en ontdekte Swarte vele grafische stijlen en vertelvormen. Tijdens een Hergé-tentoonstelling in Rotterdam (1976) bedacht hij de term "Klare Lijn". Hij beschreef de stijl vanuit haar gebruik van klare lijnen met dezelfde wijdte, solide en heldere kleuren zonder arcering, die de tekening een grote leesbaarheid geven. De stijl kent haar oorsprong in de Brusselse school van Hergé tijdens de jaren 1940, maar beleefde tijdens de jaren 1970 en 1980 een revival, waarbij Swarte één van de belangrijkste vertegenwoordigers werd. In Nederland hebben tekenaars als Theo van den Boogaard, Dick Briel en Eric Heuvel in navolging van Swarte in de Klare Lijn gewerkt. Yves Chaland, Ted Benoît, Serge Clerc en Jean-Claude Floc'h herintroduceerden de stijl in Frankrijk, terwijl in de VS Chris Ware één van Swarte's belangrijkste volgelingen is. In België kan Ever Meulen als zijn grafische equivalent worden gezien. Ook de Franse artiest Blexoblex beschouwt Swarte als één van zijn belangrijkste invloeden.

In zijn geïllustreerde encyclopedie 'Kop en Staart' (De Bezige Bij, 2014), gaf Joost Swarte een overzicht van alle aspecten van het verhalen vertellen. Van personages tot plot en van oxymoron tot catharsis: alles wordt uitgelegd via de drie blinde muizen uit het gelijknamige kinderrijmpje. In 2017 publiceerde hij een prentenboek over de Nederlandse kunstbeweging De Stijl, waarvan Piet Mondriaan, Bart van der Leck en Gerrit Rietveld de belangrijkste vertegenwoordigers waren. Het boek, 'En toen De Stijl', was een co-productie tussen het Gemeentemuseum Den Haag. en uitgeverij Leopold naar aanleiding van de honderdste verjaardag van de beweging en een hier op aansluitende tentoonstelling in het museum.

Stamps by Joost Swarte
Door Joost Swarte ontworpen postzegels uit 1984

Joost Swarte beperkt zich niet tot het stripgenre en is ook een succesvol illustrator, ontwerper, architect en glasraamkunstenaar, maar immer herkenbaar aan zijn Klare Lijn. Hij illustreerde Nescio's romans 'De Uitvreter', 'Titaantjes' en 'Dichtertje' en maakte ontwerpen voor postzegels, horloges, meubilair, posters (Holland Animation Film Festival, North Sea Jazz Festival, e.a.) en platenhoezen (o.a. voor Hansje Joustra's labels No Fun en Torso). Hij werkte samen met de muzikant Fay Lovsky aan haar album 'Jopo de Pojo' (1991), gebaseerd op Swarte's stripfiguur, en illustreerde de cd-hoes en de liedjesteksten. Als meubelontwerper staat hij bekend om zijn zogenaamde "wortel-tafel", een glazen tafel die door vier grote wortelvormige poten omhoog wordt gehouden. In de architectuur drukte hij zijn stempel door het theater De Toneelschuur in Haarlem te ontwerpen. Hij heeft glas-in-lood kunstwerken gemaakt die gebruikt werden in het ontwerp van diverse appartementsblokken in Amsterdam, evenals een zwembad in Breda. Zijn werk is in heel Europa tentoongesteld geweest.

Jopo in Mono

Joost Swarte heeft zichzelf als promotor van strips in de kunstwereld geprofileerd. Als mede-eigenaar van uitgeverij Oog & Blik was hij sinds 1985 verantwoordelijk voor het ontwerp van vele bekroonde Nederlandse boeken. In 2014 sloot hij zich als adviseur ook aan bij Joustra's nieuwe uitgeverij, Scratch Books. Swarte en Joustra brengen het jaarlijkse stripblad Scratches uit, waarvan de eerste editie in oktober 2016 verscheen. Het bevatte werk van zowel eigentijdse als klassieke Nederlandse, Vlaamse en internationale artiesten. Swarte was verder één van de initiatiefnemers van de tweejaarlijkse Stripdagen Haarlem (in 1994) en van het Hergé Museum in Louvain-la-Neuve.

Het was een duistere en dwaze nacht
It was a dark and silly night (2002)

In 1998 won Joost Swarte de Stripschapprijs voor zijn hele oeuvre en zijn bijdragen aan de strip in het algemeen. In april 2004 werd hij door Hare Majesteit koningin Beatrix geridderd in de Orde van Oranje-Nassau. Voor zijn hele stripoeuvre won hij in 2012 de Marten Toonderprijs. Een verzameling van het leeuwendeel van zijn stripwerk werd in 2011 door Oog & Blik onder de titel 'Bijna Compleet' gepubliceerd. Deze verzameling werd ook in Frankrijk gepubliceerd ('Total Swarte'), de VS ('Is That All There Is?') en Spanje ('Casi Completo').

Lambiek zal Swarte altijd dankbaar zijn voor het tekenwerk dat hij voor de winkel heeft verricht, waaronder de illustratie van de letter "K" in de encyclopedie, 'Wordt Vervolgd - Stripleksikon der Lage Landen', uitgegeven in 1979.

Joost Swarte and Hansje Joustra
Joost Swarte en Hansje Joustra bij de opening van de Swarte epositie in Galerie Lambiek in 1990

Engelse biografie in de Comiclopedia

Register van tekenaars

Externe link:
www.JoostSwarte.com