Stripgeschiedenis

Maatschappijkritische strips

Willem, Johnson Molenaar
De Amerikaanse 'molenaar' Johnson in Willem's boekje 'Billy the Kid'

In de jaren zestig en zeventig deden steeds meer maatschappij-kritische stromingen, zoals Provo en Kabouter, van zich spreken. De roerige politiek en de vele maatschappelijke veranderingen vroegen om scherpzinnig commentaar in strip- en cartoonvorm. Een aantal tekenaars begon in deze tijd, met groot succes, hun tekenpen in het politieke gif te dopen...

Kabouterstrip, 1970

De Kabouter-beweging had aan het begin van de jaren zeventig een eigen 'Kabouterstrip', waarin commentaar werd geleverd op politiek en milieu. De mimimalistisch getekende kabouter-figuurtjes (die verdacht veel doen denken aan de in die tijd zo populaire Fisher Price-poppetjes) zijn van de hand van ene 'Vamer'.

De Kolonel-Kabouter, 1971

Billy the Kid, door WillemTekenaar Willem (Bernhard Willem Holtrop), die onder andere voor Provo vele illustraties maakte, publiceerde al in 1968 een anti-militaristisch boekje getiteld 'Billy the Kid, of hoe een eenvoudige jongen uit Texas de maarschalksstaf in zijn ransel vond en er mee op kruistocht ging'. Het is een parodie op president Johnson en diens rol in de Vietnamese oorlog.

Billy the Kid, door Willem

Ook Joost Swarte droeg bij aan het bestrijden der misstanden. In 1972 maakte hij de strip 'De Metro van Frankenstein', tegen de aanleg van de Amsterdamse metro. Een jaar later ontwierp hij een pamflet voor het Angola Comité, dat streed tegen de uitbuiting van dwangarbeiders in Angola.

Geen Angola Koffie - Joost Swarte

Nel van Beek-van Koten, die haar werk simpelweg signeerde met Koten, publiceerde van 1971 tot 1972 haar maatschappijkritische strip 'Dol en Mina' in Het Vrije Volk (zie ook krantenstrip). In deze strip stonden de belevenissen van een alledaags "burgerlijk" gezin centraal.

Dol en Mina door Koten

Dol en Mina door Koten

Een andere maatschappelijke ontwikkeling waarop in stripvorm is gereageerd, was de 'Dennendal-affaire' - tussen 1970 en 1974 werd in Dennendal, het Instituut voor Verstandelijk Gehandicapten te Den Dolder gestreefd naar een 'verdunde' samenleving, met democratische verhoudingen en emancipatie van de inrichtingsbewoners.

Dennendal - Apocalyps van de beginjaren-70

Het mocht niet lang zo wezen: op 3 juli 1974 werd de gemeenschap op last van het bestuur opgeheven. Honderden bezetters, onder wie bijna alle werkers van paviljoen Lorentz, tientallen gehandicapten en 'pro-ouders', werden ontruimd. In 1976 verscheen in een kleine oplage 'Dennendal, Apocalyps van de beginjaren '70', een verslag in stripvorm, getekend en geschreven door Hans Grimm. (zie ook de website over Nieuw-Dennendal)

Dennendal - Apocalyps van de beginjaren-70

strip van Henk Groeneveld uit Stripje nummer 13 (maart 1974)
Strip van Henk Groeneveld uit Stripje nummer 13 (maart 1974)

Het blad Stripje, een uitgave van de gelijknamige stichting, verschijnt tienmaal per jaar vanaf 1973. Het is een "aksieblad" van de oude stempel: liever de communisten, dan de ondernemers aan de macht! Een jaarabonnement kostte vier gulden, plus twee voor de verzendkosten. Degenen die niet meer verdienen dan het jeugdloon, behoeven -indien zij dat willen- de druk- en administratiekosten niet te betalen. Zij kunnen volstaan met de verzendkosten. Het blad wordt vooral gevuld door Henk Groeneveld, met veel bijdragen van Bibiana en teksten van mensen als Theo, Arthur, Erik, Rudi en Marjolein.

Stripje

Bij ons in het Dorp, door Peter van StraatenHet kneuterige van de Nederlandse politiek is nog wel het best vormgegeven in het geniale boekwerkje 'Bij Ons in het Dorp', van Peter van Straaten, uitgegeven ter gelegenheid van de verkiezingen in 1977. Hierin zet hij op onnavolgbare wijze politieke kopstukken als Joop den Uijl (de burgemeester), Dries van Agt (veldwachter én pastoor) en Hans Wiegel (de kwajongen) neer.

Bij ons in het Dorp, door Peter van Straaten

"De meeste aandacht besteedde de veldwachter aan het behoeden van de zedelijkheid. Ontdekte hij in de bosjes een vrijend paar, dan wees hij hen er op dat het gezin de hoeksteen was van de samenleving en dat zij, waar zij nu mee bezig waren, in de beslotenheid van hun door de echtverbintenis geheiligde woning in alle rust konden verrichten en dat zij, om in die vreugdevolle staat te geraken, zich onmiddellijk moesten begeven naar de woning van de pastoor. Zodra de jongelui zich op weg begeven hadden, ijlde hij via een kortere weg naar zijn huis, waar hij zich snel verkleedde en de jongelui als pastoor ontving. Opnieuw hield hij hun voor dat het huwelijk de hoeksteen was van de samenleving. Gingen zij op zijn suggesties niet in, dan werden zij alsnog bekeurd door de veldwachter."

Bij ons in het Dorp, door Peter van StraatenBij ons in het Dorp, door Peter van Straaten

Bij ons in het Dorp, door Peter van StraatenBij ons in het Dorp, door Peter van Straaten
Hansje (Wiegel) bekladt de schutting met leuzen tegen het bewind van burgemeester Joop (den Uijl)

Vegter, 1980

Jaap Vegter tekende vanaf 1977 tot zijn dood in 2003 voor het weekblad Vrij Nederland zijn scherpzinnige politieke en maatschappij-kritische strips.

Jaap Vegter, 1980

De avonturen van Redrat, zijn laatste avontuurVanuit de krakerscultuur kwamen de kleine gestencilde en geniete boekjes van 'Redrat'. De eerste verscheen in 1980 naar aanleiding van de rellen bij het kroning van Beatrix. In het verhaal nemen magere ratten het met de moed der wanhoop op tegen de heersende klasse der corpulente varkens. De maker was Johannes van de Weert, de zanger van de punkband De Rondos. Het figuurtje 'Redrat' werd een icoon van de krakersbeweging. Later verschenen nog enkele dubbele delen bij uitgeverij Lont, maar in 1983 beleefde 'Redrat' zijn laatste avontuur.