Stripgeschiedenis

Robert Olaf Stoop

Roza, by Robert Olaf Stoop 1966
'Roza's Lotgevallen'.

Robert Olaf Stoop was een Nederlands kunstenaar, ontwerper, uitgever, stripimporteur en voormalig lid van de Provobeweging. Als mede-eigenaar van de Amsterdamse Real Free Press (1965-1985) was hij verantwoordelijk voor de introductie van Amerikaanse undergroundstrips op Nederlandse grond. Als de bedenker van één van Europa's eerste undergroundstrips, het zelf uitgegeven 'Roza's Lotgevallen' (1966), kan Stoop zelfs de grondlegger van de Nederlandse alternatieve stripscène genoemd worden.


Provoleden Roel van Duijn, Olaf Stoop, Jaap Beek en Hans Metz, afgebeeld in De Telegraaf op 24 juli 1965.

Vroeg leven
Stoop werd op 6 maart 1945 in Amsterdam geboren, maar bracht grote delen van zijn kindertijd in Engeland door, evenals bij zijn grootmoeder in Indonesië en bij een joodse familie in Laren.

Provo
Hij groeide tot een volbloed anarchist uit en was een prominent lid van de Amsterdamse tegencultuurbeweging Provo. De groep werd door Robert Jasper Grootveld, Roel van Duijn en Rob Stolk gesticht en stond tijdens 1965-1967 bekend om hun provocatieve, anti-autoritaire maar niet-gewelddadige happenings. Schoolverlater Stoop oefende zijn eerste baantje uit bij uitgeverij Van Ditmar en werkte hierna in een AKO kiosk op de luchthaven Schiphol. Hij werd berucht omdat hij provocerende pamfletten tussen de kranten van nietsvermoedende reizigers stak. Het pamflet in kwestie toonde Claus von Amsberg, de Duitse verloofde van kroonprinses Beatrix, met de tekst "persona non grata" erbij, evenals een signalement. Stoop werd hierom ontslagen, maar oogste met de actie genoeg aandacht dat hij op 29 juni 1965 in het Algemeen Handelsblad als eerste Provolid door een nationale krant geïnterviewd werd.


Pamflet ter aankondiging van het eerste nummer van Provo (juni 1965).

Real Free Press (1)
Stoop ontwierp ook posters voor Provo en schreef artikels voor hun tijdschrift. Voor het eerste nummer van Provo (juni 1965) pende hij een pamflet met enkele "beroemde" artsen die het blad warm aanbevolen. Hij beëindigde in augustus 1966 echter vrij abrupt zijn samenwerking, naar verluidt omdat men één van zijn artikels geweigerd had. De jonge man walgde er echter ook van dat Provo geleidelijk aan tot een professionelere organisatie uitgroeide. Hij wilde immers geen toegevingen doen. Stoop besloot zijn eigen weg te gaan met zijn Real Free Press, waarmee hij nieuwe pamfletten uitgaf.


'Roza's Lotgevallen' (1966).

Roza's Lotgevallen
De eerste stripuitgave van het label was 'Roza's lotgevallen deel 1: Roza's lot gevallen?' (1966), een undergroundstrip die zowel door Stoop geschreven als getekend was. De publicatie bevatte ook een extra boekje rond drugsgebruik. 'Roza's Lotgevallen' wordt als de eerste Europese undergroundstrip beschouwd en als het lanceermoment van de alternatieve stripscène in Nederland. Stoop's werk verscheen ook in De Witte Krant (1967) en het Belgische anarchistische blad Den Uil uit Gent (1968). Stoop werd bijgestaan door ex-sportinstructeur Martin Beumer, met wie hij zowel Amerikaanse, Britse als Franse alternatieve strips en zeldzame platen importeerde. In 1973 werd The Real Free Press een stichting.


Olaf Stoop en Martin Beumer van de Real Free Press.

Real Free Press (2)
The Real Free Press winkel en kantoren aan de Oude Nieuwstraat 10 (en vanaf 1978 aan de Dirk van Hasseltssteeg 25) werden een ontmoetingsplek voor undergroundartiesten, of "the lost connection for solid facts", zoals de firma werd omschreven. Tussen november 1968 en april 1974 publiceerde Stoop en Beumer zes nummers van de Real Free Press Illustratie op tabloidformaat. Het bevatte herdrukken van de top van de Amerikaanse alternatieve scène, zoals Robert Crumb, Gilbert Shelton, Spain Rodriguez en S. Clay Wilson. Beumer was grotendeels verantwoordelijk voor de vertalingen, terwijl Stoop de handgeschreven teksten verzorgde voor de artikelen over het bereiden van marihuana, scientology, de Plaster Casters, Tijuana Bibles en de olievelden in Vietnam. Tussen 1969 en 1971 publiceerde de Real Free Press ook vier Europese edities van Wallace Woods alternatieve stripblad Witzend. 'Wipe Out Comics' (1973-1975) werd gelanceerd om het werk van Nederlandse undergroundtekenaars aan een internationaal publiek te presenteren. Het bevatte bijdragen door Peter Pontiac, Joost Swarte en Bernard Willem Holtrop.


Real Free Press nummers 1 en 6. Coverillustraties door Ercola en Robert Crumb.

Met hun verzameluitgaven van 'Little Nemo in Slumberland' (1969) en 'Dream of the Rarebit Fiend' (1976) van Winsor McCay, 'Mutt and Jeff' (1971) van Bud Fisher , 'Powerhouse Pepper' (1973) van Basil Wolverton, 'The Upside-Downs' (1973) van Gustave Verbeck, 'Krazy Kat' (1974) van George Herriman en 'Bringing Up Father' (1975) van George McManus, bracht de RFP verder ook het werk van lang vergeten genieën terug onder de aandacht. Deze grotendeels Engelstalige boeken werden ook in het buitenland geliefde verzamelobjecten. De herdruk van 'The Spirit' (1975-1976) leidde tot herwaardering van Will Eisner en motiveerde de veteraanartiest zelfs om na jaren commercieel werk terug naar de stripwereld te keren. De hierop volgende publicatie van Eisners 'A Contract With God' (1978) in de VS wordt algemeen beschouwd als het startschot van de grafische roman als een officieel stripgenre. The Real Free Press bracht verder nog een Nederlandse editie uit van Wang-Hsing pei's 'Aap verslaat de witte knekelgeest' (1971), een adaptatie van een 16de eeuwse Chinese roman door Wu Cheng-en met illustraties door Chao Hung en Chien Hsiao-Tai.


Lijst met publicaties door de Real Free Press, afgedrukt in CISO Stripgids #10 (juli 1976).

Connecties
Stoops Real Free Press onderhield verder nauwe banden met Kees Kousemaker, die in november 1968 de eerste Europese gespecialiseerde stripwinkel had opgericht in de Amsterdamse Kerkstraat en oog had voor underground en alternatieve stripkunst. Stoop was ook bevriend met Flip Fermin, een Lambiek-medewerker en tekenaar die Stoop regelmatig tekende in ongevraagde advertenties, maar nooit in één van de RFP publicaties verscheen. Het Antwerpse kunstenaarscollectief Ercola (Jean-Claude Bock, Jean-Claude Buytaert, Wally Van Looy, e.a.) kregen kun eerste tekenopdrachten van Stoop. Olaf Stoop was één van de eersten die het talent van Joost Swarte erkende en zijn werk in diverse vormen publiceerde, zoals het boek 'De Papalagi' (1975), dat wereldberoemd werd, en Swarte's eerste stripboek, 'Modern Art' (1980). Joost Swarte verzorgde ook de meeste ontwerpen en de kleurseparaties voor de RFP herdrukcollecties. Een andere zakenpartner was filmregisseur Harrie Verstappen, met wie Stoop een filmversie van Victor Moscoso's 'Cosmic Comics' (1974) maakte. Nadat hij in 1978 naar de Nederlandse Antillen verhuisd was vestigde Verstappen de Real Free Press International Foundation in Curaçao om het werk van de aangesloten artiesten aldaar te publiceren en verspreiden.


Pamflet over druggebruik, eigenhandig door Stoop geletterd voor 'Roza's Lotgevallen'.

Arrestaties voor drugsbezit
Als een ware exponent van de Nederlandse tegencultuur was drugsgebruik een belangrijk onderdeel van de dagelijkse bezigheden van Real Free Press. Harrie Verstappen merkte ooit grappend op dat het "de enige uitgeverij was die hij kende die door drugsgeld gefinancierd werd." Al in 1970 brachten Olaf Stoop en zijn vrouw Midzy maanden door in een Franse cel nadat ze tijdens hun huwelijksreis wegens drugsbezit waren opgepakt. Stoop en Beumer gebruikten aanvankelijk vooral marihuana, maar schakelden later over op cocaïne. De productie nam hierop gestaag af. In de tweede helft van de jaren '70 was de import van Amerikaanse comix al grotendeels overgenomen door Bill Daley. De Real Free Press staakte in 1985 al haar activiteiten.

Laatste jaren en dood
Olaf Stoop was een intrigerende persoonlijkheid die zijn hele leven als een anarchist en vrije geest leefde. Hij overleed op 3 maart 1998 in Amsterdam aan een hartaanval, drie dagen voor zijn 53ste verjaardag. Martin Beumer bracht zijn laatste jaren op Mallorca door en overleed in 1999.

Olaf Stoop, photo by Johannes van Dam 1980

Harrie Verstappen over de Real Free Press

Engelse biografie in de Comiclopedia

Register van tekenaars