Stripgeschiedenis

Jan Kraan

comic art by Jan Kraan

Jan Kraan was een Nederlands graficus en illustrator die vooral bekendstond om zijn reclame-illustraties uit de jaren 1930. Hij was in deze periode ook illustrator en ontwerper voor de kinderbladen Kie-ke-boe en Zonneschijn. Na 1938 werkte hij als een animator en cartoonist in Zwitserland.

Jonge jaren en opleiding
Kraan werd op 1 maart 1901 geboren in Noordwolde, onderdeel van de Friese gemeente Westellingwerf. Al op jonge leeftijd wist hij dat hij illustrator wilde worden en knipte hij ijverig illustraties van Louis Raemaekers en Albert Hahn uit tijdschriften. Samen met een vriend, de toekomstige houtsnijdkunstenaar Johannes Mulders (1899-1989), kreeg hij privé-tekenlessen van Harm Ellens, de directeur van de Rijksrietvlechtschool in Noordwolde. Nadien was hij gekwalificeerd om tekenleraar te worden.


In 1933 visualiseerde Jan Kraan het productieproces van de drukkerij Vada in Wageningen.

Vroege grafische carrière
Hij werkte van 1923 tot 1930 als tekenleraar in Utrecht, terwijl hij in de tussentijd aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag studeerde. Toenemende advertentie- en illustratieopdrachten stonden hem toe zijn baan op te zeggen. Na een betrekking bij De Bijenkorf (1930-1932) als advertentie-illustrator, werd hij freelancer. Tot zijn voornaamste klanten uit de jaren 1930 bevonden zich de PTT en tabaksfabriek Niemeijer, waarvoor hij verschillende humoristische advertenties ontwierp. Een andere vroege klant was de maandelijkse glossy Nova, waarvoor hij in 1930 tekstverhalen illustreerde.

cover by Jan Kraancover by Jan Kraan

Zonneschijn & Kie-ke-boe
Kraan werkte ook voor uitgever W. de Haan uit Utecht. Hij was illustrator en ontwerper voor de firma's pedagogisch verantwoorde kinderbladen Kie-ke-boe en Zonneschijn, die beiden onder redactie stonden van D.A. Cramer-Schaap. De inhoud van deze bladen bestond uit sprookjes, rijmpjes, activiteitenpagina's en spelletjes. Kie-ke-boe werd in 1930 gelanceerd en in 1934 een bijlage van Zonneschijn. Het eerste nummer van Zonneschijn was in 1924 verschenen en het blad zong het tot 1943 uit. Kraan was één van de vele illustratoren, waartoe ook Jan Lutz, Rie Cramer, Anton Pieck, Hans Borrebach, Guus Hens, Freddie Langeler, J. B. Midderigh-Bokhorst en Tjeerd Bottema behoorden. Behalve illustraties voor covers en beeldverhalen was Kraan ook de ontwerper en typograaf van de rubriekskoppen in Zonneschijn. Daarnaast gaf hij Zonneschijn in de vroege jaren 1930 een nieuw coverontwerp, hiervoor geïnspireerd door De Stijl-beweging van Piet Mondriaan en Theo van Doesburg.

Kinderboeken
In later jaren illustreerde Jan Kraan ook een aantal kinderboeken, waaronder enkele van de hand van Zonneschijn- redactrice D.A. Cramer-Schaap: 'De avonturen van Jopie Sprinter' (1938) voor de koekfabriek van Peijnenburg en 'Het Konijnenboekje' (1954) voor uitgeverij Veenman. Kraan voorzag ook de illustraties voor het boek 'Joosje' (L.J. Veen, 1940) van Ed. Hoornik en Wim Hora Adema.

Zwitserland
Tegen het einde van de jaren 1930 had Kraan echter een nieuwe roeping gevonden. In 1938 werd hem gevraagd om voor een filmstudio in het Zwitserse Bern aan een Nederlandse animatiefilm mee te werken. Het duurde een jaar alvorens hij hoofdtekenaar bij de Trick Film Studio werd. Daar had hij de leiding over de productie van vele films in opdracht van Britse, Italiaanse en Zwitserse firma's. Hij trok zich in 1956 terug uit de filmindustrie werd zeven jaar lang de vaste illustrator voor het dagblad Berner Zeitung.

Waardering
Jan Kraan was verder een prominent figuur binnen de Nederlandse gemeenschap in Zwitserland. Zo was hij voorzitter van de "Nederlandse kolonie" van Bern en van de Schweiz-Holland gemeenschap, waarvoor hij in 1978 tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau werd geslagen door koningin Juliana. Ter gelegenheid van zijn tachtigste verjaardag werd in juli 1981 een kleine tentoonstelling rond zijn werk gehouden in het Compagnonshuis in Noordwolde, genaamd 'Jan Kraan, een tekenaar met humor'.

Jan Kraan overleed in Bern op 8 maart 1988, één week na zijn 87ste verjaardag.

Engelse biografie in de Comiclopedia

Register van tekenaars

(Tekst door Bas Schuddeboom.)