Stripgeschiedenis

Co Loerakker

Van Nul tot Nu by Co Loerakker
'Van Nul Tot Nu'.

Co Loerakker is een Nederlands illustrator en striptekenaar voor boeken en tijdschriften. Hij werkte vooral voor de jeugdbladen van uitgeverij Oberon/VNU, zoals Donald Duck, Bobo en Eppo/Wordt Vervolgd. Hij maakt zowel realistische tekeningen als meer karikaturaal werk. Zijn bekendste strip is de educatieve reeks 'Van Nul tot Nu' (1982-1987, 1994), die hij samen met de schrijver Thom Roep maakte. De reeks geeft een chronologisch overzicht van de vaderlandse geschiedenis, gericht op een jong publiek. Tot de dag van vandaag wordt 'Van Nul tot Nu' nog altijd vaak ingezet in het Nederlandse basisonderwijs.

Jonge jaren en carrière
Co Loerakker werd op 11 april 1949 in Haarlem geboren. Hoewel hij in Amsterdam een opleiding geografie volgde, deed zijn interesse in het tekenen van mensen, dieren, huizen en Nederlandse landschappen hem zijn studie afbreken. In plaats daarvan vestigde hij zich als freelance tekenaar in Haarlem. Hij publiceerde zijn eerste tekeningen in lokale kranten en studentenbladen. Loerakker viel voor het eerst op door zijn illustraties voor de Kinderboekenweek 1975 en het boek 'De Grote Vivat' van Mies Bouhuys (Het Spectrum, 1975).

Oberon
Rond dezelfde tijd werd Loerakker een prominent illustrator voor de jeugdbladen van de VNU-groep en haar stripdivisie Oberon. Hij schreef verhalen en maakte tekeningen voor het kleuterblad Bobo en illustreerde vele natuur- en prentenboeken. Zijn bekendste werk voor Bobo waren de verhalen over het alledaagse leven van Michiel van Gisteren en zijn vreemde familie. Na hun publicatie in Bobo werden de geïllustreerde verhalen verzameld in de boeken 'De Klup van Gisteren' (1979), 'Wij zijn van Gisteren' (1980) en 'De Dag van Gisteren' (1981).

De klup van Gisteren by Co LoerakkerDe dag van Gisteren

Donald Duck
In 1975 maakte Co Loerakker zijn eerste illustraties voor het vrolijke weekblad Donald Duck. Van de vele tekstverhalen die hij tussen 1975 en 1999 illustreerde springt Allard Schröders reeks 'Het Dagboek van een Kat' (1988-1992) er het meest uit. Tegen 1977 had hij in het weekblad zijn eigen rubriek, genaamd 'Elf Lage Landjes en een Heleboel Water'. De reeks, volledig door Loerakker geschreven en geïllustreerd (soms met stripplaatjes), beschreef op humoristische wijze de elf provincies van Nederland. Oberon bracht de reeks in 1981 in boekvorm uit.


'Elf lage landjes' aflevering rond Friesland (Donald Duck 48, 1979).

Van Nul tot Nu
Thom Roep, die spoedig Donald Ducks hoofdredacteur zou worden, vond Loerakker de perfecte tekenaar om een stripreeks over de geschiedenis van Nederland te maken. Vreemd genoeg was niemand in Nederland eerder aan zo'n project begonnen. Er waren wat historische voorlopers, zoals de geïllustreerde beeldroman 'Tafereelen uit de Geschiedenis des Vaderlands, tot Nut van Groot en Klein' (1854) van Jacob van Lennep en Jhr. P. van Loon. Tussen 1904 en 1906 tekende Jan Feith een geïllustreerde geschiedenis van Nederland in silhouetten, terwijl Bertus Aafjes en Piet Worm met 'De Vrolijke Vaderlandsche Geschiedenis' (1948) een humoristische kijk op de nationale geschiedenis gaven. Maar allen waren in wezen tekststrips die slechts op een aantal sleutelmomenten focusten. Als voorbeeld moesten de auteurs daarom naar strips uit andere landen kijken. Het boek 'België in Beeld' (1979) door Georges H. Dumont en Louis Haché vertelde de geschiedenis van België in stripvorm. Roep vond deze poging echter goedbedoeld, maar toch te droog en statisch qua schrijfstijl en tekeningen. Om jongere lezers aan te spreken moest hun strip dynamischer zijn en ruimte bieden voor humor. In tegenstelling tot 'België in Beeld' - wat een tekststrip was - besloten Roep en Loerakker om een ballonstrip te maken. Aanvankelijk was hoofdredacteur Cees de Groot niet zo tuk op het idee, maar nadat hij de eerste bladzijden zag veranderde hij van mening en kreeg het project groen licht. De reeks kreeg de naam 'Van Nul tot Nu' en werd tussen 1982 en 1987 in afleveringen in Donald Duck voorgepubliceerd.

Van Nul tot Nu, by Co Loerakker
'Van Nul Tot Nu'.

Roep en Loerakker deden heel wat research voor 'Van Nul tot Nu'. Ze namen verschillende geschiedenisboeken door, terwijl Loerakker toegang kreeg tot de beeldarchieven van de Haarlemse uitgeverij De Spaarnestad, waarin duizenden foto's, kopieën en oude gravures te vinden waren. De auteurs gingen ook na welke leermethodes er op de basisscholen gebruikt werden. Destijds gebruikten veel Nederlandse scholen een experimentele lesmethode. Deze richtte zich niet op chronologie, maar op thema's als "transport door de eeuwen heen" en "communicatie door de eeuwen heen". Roep en Loerakker kozen bewust voor een chronologische aanpak van hun stripbewerking van de Nederlandse geschiedenis. Eerst en vooral omdat zij het zelf zo op school geleerd hadden, maar ook om te vermijden dat kinderen in Donald Duck dezelfde geschiedenislesjes zouden krijgen als in de klas. Deze beslissing bleek een slimme zet, want een aantal jaar later liet het onderwijs de thematische geschiedenislessen weer vallen, aangezien leerlingen niet in staat waren historische gebeurtenissen in het juiste tijdperk te plaatsen. Verschillende scholen gingen zelfs 'Van Nul tot Nu' in de klas te gebruiken om de schade ongedaan te maken. Roep kreeg zelfs verzoekjes uit het Verenigd Koninkrijk, Denemarken en de Nederlandse Antillen om ook een stripreeks van hun nationale geschiedenis te maken. Soortgelijke verzoekjes kwamen van de KLM en Nederlandse Spoorwegen.

Van Nul tot Nu by Co Loerakker
'Van Nul Tot Nu'.

Een andere manier waarop Thom Roep en Co Loerakker zichzelf van de schoolse aanpak onderscheidden was het gebruik van humor. Toch was Roep zich ervan bewust dat kinderen moesten weten welke dingen echte feiten waren en wat als een grap bedoeld was. Hij ontwikkelde een vertelkader in het heden, waarin het jonge meisje Ankie Verhagen privélessen geschiedenis krijgt van een sympathieke, oude wijze man genaamd Methusalem de Tijdt (die er alle schijn van heeft niemand minder dan Vadertje Tijd te zijn). De scènes tussen Ankie en Methusalem zijn voornamelijk serieus van toon en daarom in een semi-realistische stijl getekend. Alles wat hij haar vertelt zijn daadwerkelijke historische feiten. De historische gebeurtenissen zelf zijn in een komischer stijl getekend, met verschillende (visuele) gags, melige woordspelingen en knipoogjes naar andere stripfiguren zoals 'Dagobert Duck', 'Kuifje', 'Suske en Wiske', 'Lucky Luke', 'Agent 327', 'Billie Turf' en 'Astérix'. Op die manier konden lezers gemakkelijker feit van fictie onderscheiden. Het gebruik van een verteller voorkwam ook dat de strip als een geïllustreerd essay overkwam, wat 'België in Beeld' in feite was. Terwijl Methusalem vertelde kon Ankie vanuit kinderoogpunt opmerkingen maken en vragen stellen. Dit was ook een handige manier om kritische noten te plaatsen bij bepaalde historische figuren en gebeurtenissen, die door de eeuwen een heldhaftige status hadden gekregen, maar inmiddels wel wat Hollandse nuchterheid konden gebruiken.


Thom Roep en Co Loerakker hebben cameos als Thomas Pennelikker en Jacob Janszoon in het tweede deel van 'Van Nul tot Nu'.

De oorspronkelijke reeks van 'Van Nul tot Nu' werd tussen 1984 en 1987 in vier delen door Oberon gebundeld, en later door Big Balloon heruitgegeven. Het eerste deel beslaat de prehistorie tot 1648 - het jaar waarin het Verdrag van Münster werd getekend dat een einde maakte aan de Tachtigjarige Oorlog. Roep verklaarde later dat deze overweldigende samenpersing van duizenden eeuwen geschiedenis voortkwam uit het naïeve idee dat de volledige geschiedenis in één boek zou passen. Gelukkig reageerden lezers zo enthousiast dat de uitgever geen probleem zag om meerdere delen uit te trekken om het project netjes af te werken. Roep en Loerakker vertelden de rest daarom op een iets rustiger tempo. Het tweede boek beschrijft alle gebeurtenissen van 1648 tot de stichting van een onafhankelijk Nederland in 1815. Het derde deel behandelt de Nederlandse geschiedenis vanaf dat punt tot aan het begin van de Tweede Wereldoorlog, terwijl het vierde en laatste deel de Tweede Wereldoorlog en de rest van de 20ste eeuw bestrijkt. Dit laatste deel had meer schriftelijke input van Loerakker. De tekenaar was niet alleen drie jaar ouder dan Roep, maar ook meer in dit deel van de geschiedenis geïnteresseerd. Toen het deel in 1999 en 2003 geüpdatet en aangevuld werd heruitgebracht, nam Loerakker opnieuw het merendeel van het scenario voor zijn rekening. Hij voegde meer gebeurtenissen van de late jaren 1980 tot de late jaren 1990 toe en verwijderde wat gedateerde dialogen. In 1994 verscheen een vijfde deel, dat geheel in het teken stond van het dagelijkse leven. Deze collectie van kortere, op zichzelf staande verhalen over de geschiedenis van voeding, huizen, schrijven, misdaad en seksualiteit. Omdat Big Balloon de albumuitgaven van Oberon had overgenomen, werden deze afleveringen gepubliceerd in Big Balloons Sjors & Sjimmie Stripblad, behalve het laatste deel dat een meer volwassen inhoud had. De resterende bladzijden werden opgevuld met twee-pagina illustraties van verschillende momenten uit de geschiedenis, zoals de Oertijd, het Oude Rome, de middeleeuwen, de barok, de Industriële Revolutie en onze tijd. Deze tekeningen waren oorspronkelijk als kalender in Donald Duck verschenen.


Speciale aflevering van 'Van Nul Tot Nu' rond seksualiteit (uit deel 5). Met een referentie naar Jan Cremers roman 'Ik, Jan Cremer'.

Terwijl 'Van Nul tot Nu' over het algemeen positief ontvangen werd en een ware bestseller was, waren er ook wat punten van kritiek. Behalve de voorspelbare kommaneukerij van historici over bepaalde visuele details, namen mensen uit religieuze kringen aanstoot aan sommige humoristische scènes. Roep en Loerakker weigerden een scène te veranderen waarin Maarten Luther bij het nagelen van zijn 95 stellingen aan de kerkdeur in Wittenberg op zijn duim slaat. Maar ze veranderden wel een zin rond Charles Darwin, zodat hij nu "beweerde" en niet "ontdekte" dat mens en aap dezelfde voorouders hadden. Afgezien van deze kleine incidenten, is 'Van Nul tot Nu' één van de weinige opvoedkundige strips die door leraren op waarde wordt geschat. Het vestigde ook de standaard voor latere educatieve strips. Margreet de Heer heeft verklaard dat haar '...In Beeld' reeks zeer schatplichtig is aan het werk van Roep en Loerakker. Opmerkelijk is de tweedelige boekenset 'Van Toen Tot Nu' (2013), waarvan zowel titel als layout sterke gelijkenissen vertonen met die van 'Van Nul Tot Nu'. Het was een co-productie van Studio Stampij en Big Balloon, en bevatte tekeningen van Robbert Damen.

editorial strip by Co Loerakker
Wondege Wegeld strip voor Eppo/Wordt Vervolgd (nummer 1, 1985).

Wondege Wereld
Tot zijn andere werk voor Oberon behoort de redactionele strip in Eppo/Wordt Vervolgd als onderdeel van Chriet Titulaer's rubriek over wetenschap en technologie, 'Wondege Wereld' (1985-1988). De strip had niet alleen de Nederlandse astronoom en populaire wetenschapsauteur in de hoofdrol, maar ook hoofdredacteur Peter van Leersum en personages uit andere strips.

Natuurtalenten
Van 1994 tot de vroege jaren 2010 schreef en illustreerde Loerakker voor Donald Duck de dierenrubriek 'Natuurtalenten'. De pagina's zetten de traditie van de vroegere dierenschilderijen van Theo Schildkamp voort. Elke aflevering wierp licht op een andere diersoort.

Kinderboekenillustraties
Co Loerakker heeft verder illustraties gemaakt voor kinderboeken, waarvan 'Mijn Oom Theodoor' door Toon Kortooms (Gottmer, 1982) een van de bekendste is.


Illustraties voor 'Dagboek van een kat' (Donald Duck 32, 1990) en 'Natuurtalenten' (Donald Duck, 22, 2010).

Engelse biografie in de Comiclopedia

Register van tekenaars

(Tekst door Kjell Knudde en Bas Schuddeboom)