Stripgeschiedenis

Dick Maas

Comic art by Dick Maas

Dick Maas is vooral beroemd als de regisseur van cultklassiekers als 'De Lift' (1983), 'Flodder' (1986) en 'Amsterdamned' (1988). Hij staat bekend om zijn subversieve mix tussen horror en sardonische humor. Samen met Paul Verhoeven en Jan De Bont is hij één van de weinige Nederlandse filmregisseurs die zowel in zijn vaderland als internationaal cultstatus heeft verworven. Dick Maas ontving diverse nationale en internationale filmprijzen, waarvan de Grand Prix op het Festival van Avoriaz in Frankrijk de meest opmerkelijke is. Hij was de eerste Nederlandse cineast die deze prijs in ontvangst mocht nemen. Minder bekend is dat hij aan het begin van zijn carrière ook een striptekenaar was.

Dirk Willem Herman Maas werd op 15 april 1951 in Heemstede geboren en studeerde een tijdje aan de Vrije Academie in Den Haag. In zijn vrije tijd werkte hij als cartoonist en stripauteur. Sommige hiervan waren fotostrips. Toen hij 12 was stuurde hij grappen op naar het Nederlandse komische duo The Mounties. Hij publiceerde het undergroundblad Formule S. in eigen beheer, waarvan in april 1973 het enige nummer verscheen. Hij bedacht de jongetjes met snijtandjes 'Mug en Zifter' en leverde bijdragen aan undergroundbladen als Modern Papier (1972) van Joost Swarte, Tante Leny Presenteert (1972) van Evert Geradts en Aloha (1972). Een boek met Maas' 'Mug en Zifter'-verhalen werd in 1976 door Har van Fulpen van uitgeverij Drukwerk gepubliceerd. Alhoewel zijn stripcarrière kort was is de over-de-top manier van vertellen altijd een invloed op zijn latere filmprojecten gebleven.


Appie eet een happie (uit: Tante Leny Presenteert 8, 1972)

In 1974 werd hij tot de Nederlandse Film Academie toegelaten, waar hij drie jaar later ook afstudeerde. Hij regisseerde eind jaren 1970, begin jaren 1980, enkele kortfilms alvorens zijn langspeelfilmdebuut te maken met de thriller 'De Lift' (1983), over een lift die haar passagiers vermoordt. De film werd met een relatief laag budget en de korte productietijd van slechts 32 dagen ingeblikt. Om kosten te besparen componeerde Maas zijn eigen soundtrack, wat hij sindsdien met al zijn andere films ook gedaan heeft. Ondanks zijn goedkope productie had de film nog altijd professionele en bekende Nederlandse auteurs in haar cast, waaronder Huub Stapel, Willeke van Ammelrooy, Piet Römer and Cor Witschge. De prent deed het goed aan de kassa en ontving een Gouden Kalf voor "Beste Regie". Dankzij de internationale distributie van Warner Brothers werd 'De Lift' een door horrorfans alom gewaardeerde wereldwijde culthit. Clips uit de film werden ook in de videoclip van 'When the Lady Smiles' (1982) door de Nederlandse rockband Golden Earring gebruikt, die tevens door Maas werd geregisseerd. Hij draaide ook drie andere clips voor dezelfde groep, namelijk 'Twilight Zone' (1982), 'Clear Night Moonlight' (1984) en 'Burning Stuntman' (1997). Drie decennia later draaide Maas een Amerikaanse remake van 'De Lift' die 'Down' (ook bekend als 'The Shaft', 2001) heette, maar ze kreeg lauwe kritieken en is sindsdien vergeten.


Flodder in Amerika film poster door Martin Lodewijk

In 1986 regisseerde Maas de zwarte komedie 'Flodder' over een disfunctioneel gezin dat in een bekakte buurt intrekt. De film veranderde Nelly Frijda (Ma Flodder), Huub Stapel (Johnnie Flodder) en de Kroatisch-Nederlandse actrice Tatjana Šimić (Kees Flodder) in sterren. Laatstgenoemde verscheen in een memorabele erotische scène. Terwijl de humor laag-bij-de-gronds was werd de film ook geprezen vanwege haar satirische voorstelling van klassenverschillen. Hoe gênant de Flodders zich ook gedragen ze worden nog altijd sympathieker voorgesteld dan de mensen uit hogere klassen die op hen neerkijken. 'Flodder' wist zowel in Nederland als Vlaanderen tot een commerciële culthit uit te groeien. Het werd ook in het Engels, Frans en Duits gedubd. Bijgevolg was een sequel onvermijdelijk. 'Flodder in Amerika!' (1992) bracht de familie naar de VS en werd grotendeels in New York City opgenomen. Simultaan met de originele Nederlandstalige versie namen de acteurs hun dialogen ook in het Engels op. Amerikaanse acteurs als Jon Polito werden ook bij de productie betrokken om een potentieel Amerikaans publiek aan te spreken. Alhoewel 'Flodder in Amerika' door de critici werd neergesabeld was de film nog altijd succesvol genoeg om een tv-serie rond de familie tot stand te brengen. De sitcom 'Flodder' (1993-1998) werd op Veronica uitgezonden en was zowel geschreven als geregisseerd door Maas. Tot de scenaristen voor de reeks behoorden striptekenaar Hanco Kolk en ex-'Donald Duck' scenarist Wijo Koek. Het programma was een groot kijkcijferkanon in Nederland en Duitsland. Een andere film kwam uit, simpelweg 'Flodder 3' (1995) genoemd, die drie ongebruikte scripts uit de tv-show combineerde. De 'Flodder' franchise werd uiteindelijk stopgezet nadat acteur Coen van Vrijberghe de Coningh (die Johnnie Flodder in de tv-serie speelde) aan een hartaanval overleed.

'Flodder' blijft Maas' populairste werk. Zowel de films als de tv-serie zijn meermaals herhaald op de Nederlandse televisie. Het woord 'Flodder' is zelfs een eponiem geworden voor asociale, onuitstaanbare en vulgaire families. Vanzelfsprekend leenden de personages zich uitstekend voor een stripadaptatie. In 1992 werd een stripalbum uitgebracht dat op 'Flodder in Amerika!' (1992) was gebaseerd, door Maas en Wijo Koek geschreven werd en door Marcel Bosma getekend. Aanvankelijk leek Martin Lodewijk de voor de hand liggende keuze, gezien hij alle filmposters voor de franchise had ontworpen. Lodewijk tekende een try-out van twee strookjes, maar had al genoeg werk om handen en trok zich daarom terug uit het project. In 2016 werd een nieuw stripboek over de Flodderfamilie gepubliceerd: 'Het Mysterie van de Dode Blondjes' (2016). Maas en Wijo Koek keerden terug als scenaristen, maar deze keer verzorgde de Argentijnse stripauteur Fernando Sosa de tekeningen via Stefan de Groots agentschap Striptekenaars.nl. Het verhaal viel op omdat het een volledig nieuw script had.

Jarenlang bezat Maas niet de rechten tot de Flodder franchise. Hij spande er een rechtszaak rond aan, verloor in 2009, maar in hoger beroep wees de rechter alsnog de rechten aan hem toe, wat de weg vrijmaakte voor potentiële nieuwe 'Flodder'-projecten. Het maakte het hem ook mogelijk om ongeautoriseerde stripbewerkingen van zijn films tegen te houden, zoals het boek 'Filmfanfare' (2011). Het boek was bedoeld als hommage aan 57 Nederlandse filmklassiekers die door 57 gerenommeerde Nederlandse stripauteurs in diverse strips van één pagina bewerkt werden. Vanzelfsprekend waren ook 'De Lift', getekend door Aimée de Jongh, en 'Flodder', getekend door Boris Peeters, gepland voor toevoeging. Maar Maas was niet op voorhand ingelicht, noch betaald, en daarom diende hij een officiële klacht in. Hij werd gesteund door filmregisseur Alex van Warmerdam ('Abel', 'De Noorderlingen') en Dorna de Rouveroy, die de rechten op de films van Wim Verstappen beheert.

In 1988 keerde Maas terug naar horror met 'Amsterdamned' (1988), een bloederige thriller over een seriemoordenaar die in de Amsterdamse kanalen opereert en eveneens een cultstatus verkreeg. In 1993 was Maas gastregisseur van een aflevering van de tv-serie 'The Young Indiana Jones Chronicles', gebaseerd op de jeugd van Steven Spielberg en George Lucas' exotische avonturier Indiana Jones. Alhoewel de reeks zich in de vroege 20ste eeuw afspeelt waar Jones allerlei historische personages ontmoet, sprong Maas' aflevering eruit omdat de volslagen fictieve graaf Dracula centraal stond. De aflevering, 'Transylvania', werd nooit op tv uitgezonden, maar is beschikbaar op de video- en dvd-uitgave.

In latere jaren probeerde Maas de Amerikaanse markt te veroveren met 'Do Not Disturb' (ook bekend als 'Silent Witness', 1999) met een volledig Amerikaanse cast. Ondanks het feit dat de film William Hurt, Jennifer Tilly en Denis Leary in de hoofdrollen had werd de film in de VS toch meteen direct op video uitgebracht. Na dit mislukte experiment keerde Maas terug naar Nederland, waar hij de zwarte komedie 'Moordwijven' ('Murdering Babes', 2007) schoot, rond drie vrouwen die een moordenaar inhuren om hun overspelige echtgenoten te liquideren. In 2010 toonde hij opnieuw zijn voorliefde voor ondermijnde onschuld met een horrorfilm over Sinterklaas: 'Sint' (2010). Het veroorzaakte een rel omdat sommige zedenpredikers de filmposter te angstaanjagend en gruwelijk vonden voor voorbij wandelende kinderen. Maas' volgende film, 'Quiz' (2012) werd de eerste grote flop uit zijn carrière, maar 'Prooi' (2016) - over een ontsnapte leeuw - werd dankzij een virale campagne rond de trailer een commercieel succes.

In 1984 stichtten Maas en producer Laurens Geels de productiefirma First Floor Features, een knipoog naar het liftthema van 'De Lift'. Het bedrijf produceerde tijdens de jaren 1980, 1990 en 2000 de meeste van Maas' filmprojecten. Het sponsorde ook andere Nederlandse filmklassiekers 'Abel' (1986), 'De Noorderlingen' (1992), 'Lang Leve de Koningin' (1995), 'Karakter' (1997) - die de Oscar voor Beste Buitenlandse Film won - en 'All Stars' (1997). Het bedrijf regelde ook de productie van de 'Flodder' televisieserie. In 2004 ging de firma failliet. In 2017 publiceerde Maas een boek over films maken in Nederland, getiteld 'Buurman. Wat doet u nu?', vernoemd naar een beruchte scène in 'Flodder' (1986) waarbij Tatjana Šimic's personage deze vraag stelt terwijl ze door haar geile buurman van achteren wordt genomen op de motorkap. Het boek biedt een overzicht van Maas' filmcarrière, zonder hierbij de minder aantrekkelijke aspecten en incidenten te romantiseren. Het biedt ook praktische tips hoe je je eigen film kan maken.

Mug en Zifter, by Dick Maas (1973)

Engelse biografie in de Comiclopedia

Register van tekenaars