Stripgeschiedenis

Sjors (van de Rebellenclub)

De tweede Sjors uit 1930Sjors uit 1941Sjors uit 1950

In de jaren 1920 wordt de Amerikaanse krantenstrip 'Perry and the Rinkydinks' van Martin Branner in Nederland geïntroduceerd. Deze strip is de zondagspagina van Branner's populaire 'Winnie Winkle', van wie Perry een broertje is. Vanaf 30 december 1927 staat de staat de strip in De Humorist van de Week, een uitgave van De Spaarnestad in Haarlem.

Perry Winkle
De oorspronkelijke Sjors van Martin Branner, hier nog met zijn zus Winnie (die in Nederland Suzy wordt genoemd)

Ukkie Wappie

Het figuurtje dat we kennen als Sjors staat vanaf januari 1932 ook in het Vlaamse tijdschrift ABC en het Franstalige equivalent A-Z, maar dan onder de naam Ukkie Wappie. Deze strip loopt ook in het tijdschrift Het Weekblad Voor U, dat de Nederlandse Rotogravure Maatschappij te Leiden in 1931 op de markt brengt. Tot en met nummer 42 van 1932 bevat ABC Amerikaans materiaal van Martin Branner. Hierna verschijnen nieuwe afleveringen, waarvan we de tekenaar niet kennen. Het is mogelijk dat deze strip door verschillende tekenaars is getekend (getuige het verschil in stijl tussen het plaatje hierboven en hieronder). De laatste aflevering van 'Ukkie Wappie' verschijnt op 1 oktober 1933 in ABC. Op 12 november van dat jaar start de nieuwe strip 'Fik en Fok' door een piepjonge Marten Toonder. In Het Weekblad voor U loopt 'Ukkie Wappie' tot 18 november. Vanaf 9 december staat Toonders strip ook in dit blad, maar dan onder de naam 'Ukkie Wappie en Pukkie Waffie', wat later weer wordt ingekort tot 'Uk en Puk'.

Ukkie Wappie

Sjors slaat dermate aan in de Lage Landen dat er in 1930 en 1931 al een eigen tijdschrift op de markt wordt gezet, als bijlage van Panorama. Na 26 nummers wordt het figuurtje alweer "ten grave gedragen", zoals het laatste nummer vermeldt. Dit vermoedelijk vanwege copyrightproblemen, omdat de uitgever de strippagina's simpelweg liet "overtrekken" uit het Franse blad Dimanche-Illustré. Het Amerikaanse syndicaat van The Chicago Tribune geeft rond deze tijd een officiële uitgave aan de Rotogravure. In februari 1935 doet  De Spaarnestad een nieuwe poging, die een langer leven beschoren is. Sjors, zoals het nieuwe blad andermaal heet, verschijnt ook in Vlaanderen, maar als een onafhankelijk blad met losse nummers die aan 0,40 Belgische frank verkocht worden. Qua inhoud is deze variant quasi hetzelfde, behalve dat alles in Vlaams dialect wordt hervertaald. Van deze Vlaamse variant zijn nummers bekend die zijn verschenen tussen 1936 en 1941.

Reclame Sjors
Reclame voor Sjors, 21 november 1930

In Sjors, zoals het blad wordt genoemd, staan niet alleen Martin Branners 'Perry Winkle' afleveringen, maar ook andere Amerikaanse krantenstrips als 'Kitty Muis en haar hond' ('Little Annie Rooney' door Nicholas Afonsky en Brandon Walsh), 'Willy Weetal's Wetenswaardigheden' ('Little Mary Mixup' van R.M. Brinkerhoff) en 'Prins Valiant' van Hal Foster. Het lijkt erop dat De Spaarnestad inmiddels goede zaken doet met de opkomende Amerikaanse stripsyndicaten! In 1938 is de redactie door de voorraad Amerikaanse 'Sjors' strips heen te zijn en wordt Frans Piët aangetrokken om Nederlandse afleveringen te maken. Op 31 maart 1938 verschijnt de eerste 'Sjors'-strip met Piëts initialen.  Het decor verandert al snel van de typische Amerikaanse straten naar Hollandse landschappen met molens. Vanaf dit punt is 'Sjors' dan ook letterlijk een compleet originele creatie waarvan enkel het titelpersonage nog vaag op Branner's stripfiguur lijkt. Piët introduceert ook nieuwe nevenpersonages, zoals Dikkie, Sally en Kolonel Snork.

Sjors
Afscheid van het eerste Sjors-blad uit 1931

Sjors, cover door Boy ten HoveAndere tekenaars van eigen bodem die in Sjors publiceren zijn Boy ten Hove ('Jan Klaas', 1937-1939), Piet Broos ('Tommie's Avonturen', 1941-1942) en B.J. Reith ('Monki's reis om de wereld', 1947-1948). Mies Deinum verzorgde illustraties aan het eind van de jaren dertig.

Hiernaast: een cover van Boy ten Hove, 1940

Ook verschenen er veel anonieme strips in Sjors:

Teddie in Poppenland
Teddie in Poppenland (Sjors, 30-4-1936

Bam-Bam
Bam-Bam (Sjors, 21-1-1937)

San Min
Het vervolgverhaal San Min (Sjors, 9-6-1938)

Pietje Pomp
Pietje Pomp (Sjors, 25-1-1940)

Verschijningsverbod SjorsOp 23 oktober 1941 krijgt het blad verschijningsverbod, samen met De Humorist dat op 16 november van dat jaar definitief verdwijnt. Panorama drukte Sjors desondanks op 30 oktober en 6 november 1941 alsnog in haar eigen pagina's af. Daarna verscheen het opeens weer als een afzonderlijk bijvoegsel op een paginagroot gevouwen vel in zwart-wit met datum en nummering. In het veertiende nummer van Panorama uit 1942 verschenen losse gags van Frans Piët die zouden blijven lopen tot de meer bekende albumverhalen van start gingen. In maart 1942 verdween Sjors dan tot na de oorlog van de markt.

Van juni 1947 tot januari 1948 keert Sjors terug, maar dan tweewekelijks. Vanaf 1949 produceert Frans Piët samen met redacteur Lou Vierhout voor Panorama lange avonturen van Sjors, die al vrij gauw zijn kompaan Sjimmie ontmoet. Vanaf 15 september 1950 verschijnt het blad Rebellenclub als bijlage van Panorama. De belangrijkste strips in die periode zijn 'Uit de luierjaren van Sjors' (een gagstripje van Frans Piët, 1950-1954), 'Pier Paniek en Suzie Rebel, het zusje van Sjors' (Bouwman, 1950-1951) en 'Olaf Noord' (Bert Bus, 1953-1957). Toch kan men nog niet echt van een stripblad spreken, aangezien Rebellenclub voornamelijk bestond uit verhaaltjes, puzzeltjes en knutselpagina's. De Rebellenclub bestaat tot 4 september 1954.

Sjimmie ontmoet zijn ouders
Sjimmie ontmoet zijn ouders: deze strip verscheen in Panorama

Een week later, op 11 september 1954, gaat Sjors van de Rebellenclub zelfstandig door als voortzetting van niet alleen Rebellenclub, maar ook Grabbelton (een bijlage van de Katholieke Illustratie) en Tombola (een bijlage van Libelle). Grabbelton bevatte al grotendeels dezelfde strips als Rebellenclub en deze strips werden ook voortgezet in het nieuwe blad, zoals 'Olaf Noord' van Bert Bus. Ook Engelse strips werden simpelweg overgenomen, zoals de westernstrip 'Kit Carson', de avonturenstrip 'Bas en Bes' (alleen nu onder de nieuwe titel 'Bob en Bep') en 'Vonkje de Vrolijke Vrijbuiter' (hertiteld als 'Vikkie Vinnig'). 

de eerste Sjors van de Rebellenclub, 1954Een groot deel van de inhoud van Sjors blijft import uit Engeland, zoals 'Sporty and Sidney' van Reg Wootton (vertaald als 'Mug en Mik'), Ted Kearon's 'Ted en Tom', 'Billy's Boots' door Colin Page and John Gillatt (vertaald als 'De Wondersloffen van Sjakie'), 'Archie, De Man van Staal' door E. George Cowan en Ted Kearon en 'Billy Bunter' van Reginald Parlett's ('Billie Turf'). Later worden er ook vertalingen uit België, Frankrijk en Spanje gepubliceerd, zoals 'Corentin' door Paul Cuvelier, 'Signor Spaghetti' door Dino Attanasio, 'Karl May' van Juan Arranz, 'Pat et Moune' van François Bel (vertaald als 'Tom en Tanja'), 'Cristina y sus Amigas' door Manuel Cuyás (vertaald als 'De Vrolijke Vijf van de Edelweiss-School'), 'Bécassine' door  Émile-Joseph Pinchon (vertaald als 'Toosje Tontel') en 'Tiger Joe' van Jean-Michel Charlier, Michel Greg en Victor Hubinon. Vaste Nederlandse tekenaars zijn Bert Bus ('Olaf Noord', 'Skokan', 'Theban', 'Cliff Rendall' en verschillende historische verhalen), Carol Voges ('Dinky', 'Bertram'), Harry Balm (historische biografieën) en Henk Rotgans.

De lange avonturen van 'Sjors en Sjimmie' verschijnen dus in Panorama, maar in zijn eigen blad mag hij natuurlijk ook niet ontbreken. De eerste versie is een lang verhaal door Hans Ducro, 'Sjors en de Verschrikkelijke Sneeuwman'. Carol Voges maakt jarenlang 1-paginagrappen van 'Sjors en de Rebellenclub' - zonder Sjimmie. Pas op 5 oktober 1963 verschijnt de 'Sjors en Sjimmie' strip van Frans Piët in Sjors, nadat deze door een restyling niet meer bij het tijdschrift Panorama past. Een jaar later ondergaat de strip een van de merkwaardigste wijzigingen uit zijn geschiedenis. Sjors vertrekt per boot naar zijn vaderland Minasoussa, terwijl Sjimmie achterblijft met een ander jongetje dat toevallig ook Sjors heet, maar oranje kort gekapt haar heeft. Deze "nieuwe" Sjors wordt Sjimmies nieuwe compagnon tot 1969. Deze bizarre castverandering gebeurde omdat de redactie vond dat Sjors' "lange" kapsel teveel op de "vunzige" Beatlekapsels leek die begin jaren '60 in de mode waren. Nochtans liep het joch al 26 jaar lang met dat kapsel rond, lang voor de Beatles zelfs geboren waren en zonder dat iemand er voorheen ooit over klaagde! 

Sjors, door Hans Ducro
Een vroege Sjors, door Hans Ducro

De eerste Sjors in full-color, 1959In de loop van de jaren '60 blijkt dat veel lezers overstappen naar het stripblad Pep, dat vanaf 1962 door De Geïllustreerde Pers wordt uitgegeven. Ook al was de oplage kleiner, Pep blijft een geduchte concurrent met populaire series als 'Asterix', 'Kuifje' en 'Lucky Luke'. Wanneer De Geïllustreerde Pers en De Spaarnestad eind 1964 fuseren is er van echte concurrentie geen sprake meer. Sjors richt zich op wat jongere lezers van 10-12 jaar, terwijl Pep zich richt op een doelgroep van 12-15 jaar. Maar Sjors zal wel de strijd aan moeten gaan met Donald Duck...

Hiernaast: de eerste Sjors in kleur, nummer 14 uit 1959

Cover Carol VogesSjors 1963, cover van Carol Voges

De oplage daalt en in 1969 wordt de hulp in geroepen van Peter Middeldorp, die eerder het blad Pep succesvol had gemaakt. Middeldorp was redacteur geweest bij Robbedoes en via zijn contacten bij Dupuis kon hij populaire strips uit de Robbedoes-stal in Sjors introduceren. Dit waren onder meer 'Guust' van André Franquin, 'Bollie en Billie' (als 'Bas en Boef') en 'De Sliert' van Jean Roba, 'Poezekat' door Raymond Macherot, 'Steven Sterk' van Peyo, 'Natasja' van François Walthéry, 'Ouwe Niek' van Marcel Remacle, 'Guus Slim' van Maurice Tillieux, 'Baard en Kale' (als 'Baardmans en de Kale') door Will en Tillieux, 'Sophie' van Jidéhem en 'Sammy' door Berck en Cauvin.

Sjors en Sjimmie door Jan SteemanSjors en Sjimmie door Jan Steeman

Nieuwe strips worden ook geïntroduceerd, zoals 'Arad en Maya' (1970-1975, Jan Steeman en Lo Hartog van Banda), 'Brammetje Bram' (1970-1983, Eddy Ryssack), 'De Donderpadjes' (1971-1974, Berck), 'Distel'(1970-1974, Börge en Joannika Ring) en 'Joris Jofel' (1971-1974,  Carry Brugman en Ruud Ringers). Van de oude strips blijft 'Billie Turf', het dikste studentje ter wereld, nog steeds een graag gezien personage.

Sjors wordt Eppo

Bert Bus tekent nieuwe verhalen van 'Archie, De Man van Staal' en introduceert zijn nieuwe held Stef Ardoba. 'Sjors en Sjimmie' wordt in 1969 overgenomen door Jan Kruis en later voortgezet door Jan Steeman. De meest populaire strip in deze periode is 'Opkomst en Ondergang van het Keizerrijk Trigië' door de Engelsman Don Lawrence. Ondanks deze modernisering houdt het blad op 26 september 1975 op te bestaan en gaat het samen met Pep verder als het nieuwe weekblad Eppo.

Medewerkers Sjors
Een middagje in het Singer Museum in 1958/59. Van links naar rechts: Bert Bus, Ab Schatorjé, Harry Balm, Frans Piët en Nico van Dam.

Register van tijdschriften